Gradska pijaca predstavlja jednu od posljednjih stvarnih žila kucavica Herceg Novog i njenim uklanjanjem sa sadašnje lokacije grad bi izgubio ne samo posljednji vidljivi trag svakodnevnog života, već i jednu od ključnih ambijentalnih odrednica autentičnog primorskog grada.

Foto: PR centar

To je saopšteno na pres konferenciji koju je organizovala nevladina organizacija (NVO) Ekološko društvo Boke Kotorske na temu „Gradska pijaca u Herceg Novom, postavljanje spomenika Mirku Komnenoviću i planiranje i izgradnja prostora u Herceg Novom“.

Predstavnica NVO Ekološko društvo Boke Kotorske građevinska inženjerka Olivera Doklestić je naglasila da niko ne dovodi u pitanje značaj Mirka Komnenovića, jednog od najzaslužnijih Novljana, dugogodišnjeg predsjednika opštine Herceg Novi između dva svjetska rata, ministra u Vladi Kraljevine Jugoslavije, kao i čovjeka koji je dao nemjerljiv doprinos razvoju grada.

„Mirko Komnenović bio je jedna od ključnih ličnosti u istoriji Herceg Novog zaslužan za razvoj Parka Boke, hotela Boka i mnogih drugih javnih prostora. Bio je aktivan tokom Prvog svjetskog rata, zbog svojih uvjerenja hapšen i zatvaran, a preminuo je 28. marta 1941. godine, neposredno pred početak Drugog svjetskog rata“, podsjetila je Doklestić.

Prema njenim riječima, građani Herceg Novog su ujedinjeni u stavu da Mirko Komnenović zaslužuje spomenik, bez obzira na nacionalna, vjerska ili ideološka opredjeljenja.

Sporno je, međutim, mjesto na kojem je planirano postavljanje monumentalnog spomenika visine gotovo četiri metra, adaptirani prostor gradske pijace u centru grada.

„Na sjednici Skupštine opštine Herceg Novi, održanoj 5. februara, vođena je izuzetno žučna rasprava nakon prezentacije idejnog rješenja koje je predstavio arhitekta i konzervator Srđan Marlović. Prezentacija je trajala više od sat vremena, ali građanima i predstavnicima civilnog sektora nije omogućeno da se na adekvatan način obrate odbornicima“, navela je Doklestić.

Ona je podsjetila da su tokom 2024. i 2025. godine građani Herceg Novog kroz građansku peticiju sa 1.061 potpisom jasno izrazili stav da žele spomenik Mirku Komnenoviću, ali ne na prostoru gradske pijace.

„Peticija predstavlja demokratski izraz volje građana koji smatraju da pijacu, adaptiranu 2020. godine, treba očuvati u postojećem obliku. Smatramo da ličnost predstavljena u skulpturi, sa cilindrom kao simbolom građanske elegancije tog vremena, nije primjereno smještena među tezge sa povrćem i svakodnevnom pijačnom robom. Takva lokacija degradira i spomenik i sam prostor pijace“, navela je Doklestić.

Nakon predaje peticije u martu 2025. godine, kako je rekla, građani su dobili obećanje tadašnjeg predsjednika Skupštine opštine Ivana Otovića da spomenik neće biti postavljen na pijaci i da će biti zaštićen pijačni ambijent i prodavci.

Međutim, peticija je, prema njenim riječima, ostala bez ikakvog institucionalnog epiloga.

„Predsjednik opštine, predsjednik Skupštine i potpredsjednik opštine danas imaju gotovo jedinstven stav da se spomenik postavi na pijaci, mimo jasno izražene volje građana“, istakla je Doklestić.

Ona je ukazala da se ovim povodom otvaraju tri ključna pitanja: izbor neadekvatne i zavučene lokacije za spomenik, planirana adaptacija poslovne zgrade trgovačkog preduzeća ‘Mješovito’ koja okružuje pijačni prostor, kao i budućnost same gradske pijace i njenih prodavaca.

„Na pijaci danas radi 38 prodavaca, među kojima su i poljoprivrednici iz zaleđa Herceg Novog, ali i iz Trebinja, Ulcinja i Bara. Gradska pijaca je jedna od posljednjih žila kucavica grada i jedan od ključnih ambijentalnih elemenata primorskog urbanog života“, naglasila je Doklestić.

Posebno je istakla da je porodica Mirka Komnenovića, odnosno njegovi potomci, izrazila neslaganje sa planiranom lokacijom spomenika.

Doklestić je pročitala pismo koje u ime porodice potpisuje profesorica Svetlana Simić, u kojem se navodi da porodica povlači sve saglasnosti date predsjedniku Opštine i smatra da je lokacija na pijaci degradirajuća.

„Porodica ne želi da se oduzme prostor prodavcima i poljoprivrednicima koji decenijama rade na pijaci, niti da se naruši socijalni karakter koji je Mirko Komnenović cijelog života zagovarao“, navela je Doklestić citirajući navode iz pisma.

Na kraju, ona je izrazila nadu da će stavovi građana i porodice doprijeti do lokalnih vlasti, budući da na sjednici Skupštine nije bilo prostora za njihovo iznošenje, poručujući da se borba za očuvanje gradske pijace i demokratskog odlučivanja mora nastaviti.

Šef Gradske pijaca u Herceg Novom i član Odbora direktora u Komunalno-stambenom DOO Ilija Bačanović kazao je da se cijeli proces postavljanja spomenika Mirku Komnenoviću vodi bez planske dokumentacije, saglasnosti i učešća institucija koje gazduju tim prostorom.

Prema njegovim riječima, gradska pijaca na toj lokaciji postoji još od šezdesetih godina prošlog vijeka, a sve do 2018. godine bila je u veoma lošem tehničkom stanju.

„Rekonstrukcija je sprovedena tokom 2019. i 2020. godine, na osnovu jasno definisanog projektnog zadatka i kompletne tehničke dokumentacije, uz ulaganje od oko 120.000 do 140.000 eura“, naveo je Bačanović.

Pojasnio je da je rekonstrukcija morala da ispuni sve savremene tehničke i sanitarne standarde, od posebnih tehničkih ulaza, prostora za pripremu i skladištenje hrane, rashladnih komora, do jasno odvojenih sanitarnih čvorova, garderoba i prodajnih zona za meso, mliječne proizvode, cvijeće i sadnice.

Radovi su, kako je istakao Bačanović, završeni u izuzetno teškim uslovima tokom pandemije koronavirusa, ali je rezultat bio objekat koji ispunjava sve važeće standarde i koji su prihvatili i zakupci i građani.

„Problem nastaje u trenutku kada se bez ikakvog plana i pripreme insistira na postavljanju spomenika upravo na tom prostoru. Postojalo je više predviđenih lokacija za spomenik, ali se on praktično ‘šetao’ dok se nije došlo do pijace, koja je očigledno bila prvobitna namjera. O tome niko nikada zvanično nije obavijestio instituciju koja upravlja pijacom“, rekao je Bačanović.

On je podsjetio da je još tokom 2024. godine, zajedno sa zakupcima, razgovarao sa predstavnicima opštine, kada je obećano da će se pitanje pijace rješavati uz poštovanje svih tehničkih standarda.

„Međutim, do danas nije urađen nijedan projekat, ne postoji projektni zadatak, niti su u budžetu opredijeljena sredstva za eventualni novi ili privremeni objekat. Ne možete improvizovati pijacu i ispuniti minimum tehničkih uslova bez projekta i novca. To nije moguće, niti to žele građani i zakupci koji su po prvi put dobili kvalitetne uslove za rad“, istakao je Bačanović.

Posebno je naglasio da pitanje vlasništva nad parcelom nije riješeno, jer postoji više vlasnika, kao i da opština nema saglasnosti koje su, kako je podsjetio, bile neophodne čak i tokom same rekonstrukcije pijace. U katastru je parcela 198/1, na kojoj je pijaca, uknjižena na nepostojećeg pravnog subjekta: „Komunalno preduzeće, OOUR Vodovod“, a da Opština nije ni pokušala da izvrši korisničko uređenje, što dovoljno govori o načinu kako se opština odnosi prema prostoru, s jedne strane, a o teško rješivim imovinsko-pravnim putanjima, s druge strane.

„Odluke se donose bez mišljenja građana, zakupaca, struke i institucije kojoj je povjereno upravljanje pijacom na period od deset godina. Sve se radi po principu ‘postavi pa šta bude’, što je neprihvatljivo“, zaključio je Bačanović.

Predstavnik NVO Sinergija iz Herceg Novog, inženjer arhitekture i urbanista Vuk Čvoro, upozorio je da se Herceg Novi već godinama suočava sa sistematskom degradacijom prostora, marginalizacijom struke i gubitkom urbanog i kulturnog identiteta, a kao jedan od najočitijih primjera naveo je planirano postavljanje spomenika Mirku Komnenoviću na prostoru gradske pijace.

Čvoro je ocijenio da se u Crnoj Gori razvija „dehumanizovani investitorski urbanizam“.

„Svjedoci smo potpune promjene karaktera primorskih gradova. Oni gube mediteranski duh, narušava se ekosistem, infrastruktura ne prati obim izgradnje, a prostor se nepovratno troši u korist privatnih interesa“, kazao je Čvoro.

On je kritički govorio o prostornom planiranju u Herceg Novom, tvrdeći da se grad razvija stihijski, prema potrebama investitora, dok se dugoročni interesi građana zanemaruju.

„Grad se pretvara u niz ulica, parkinga i zatvorenih investicionih kompleksa, nedostupnih građanima. Postavlja se pitanje da li je broj kreveta i apartmana mjerilo kvaliteta života i da li želimo da postanemo robovi masovnog turizma“, rekao je Čvoro.

Kao jedan od najozbiljnijih problema naveo je intervencije u zaštićenoj zoni Starog grada Herceg Novog i njegovih podgrađa, gdje se, kako tvrdi, dozvoljava gradnja visoke gustine u zonama klizišta i podzemnih voda, uz odobrenje nadležnih institucija.

Posebno je kritikovao rekonstrukciju Njegoševe ulice, navodeći da je projekat doveo do potpunog gubitka autentičnog, novskog, kamenog popločavanja, koje je zamijenjeno materijalima i obradom neprimjerenim bokokotorskom ambijentu, uz probijene rokove i izmijenjen karakter centra grada.

Govoreći o projektu postavljanja spomenika Mirku Komnenoviću, Čvoro je rekao da se odluke ponovo donose bez uključivanja struke, bez arhitektonsko-urbanističkog konkursa i bez konsultovanja korisnika prostora.

„Prezentacija projekta prerasta u svojevrsni master plan za uži centar grada, kojim se predviđa rušenje postojećih objekata i izgradnja novih, stilistički i prostorno neusklađenih sa ambijentom. Radi se o nesrazmjernim i neprimjerenim rješenjima, koja nemaju uporište ni u struci ni u potrebama grada“, naveo je Čvoro.

Naglasio je da prodavci i korisnici gradske pijace nisu konsultovani, da im nijesu ponuđena alternativna rješenja, kao i da se tradicionalni prostor gradske „spenze“ pokušava ukinuti radi, kako je rekao, „suludih vizija“.

„Ako se vratimo na temu Starog grada i njegovog Istočnog i Zapadnog podgrađa, koje je ovih dana tema zahvaljujući našem kolegi Srđanu Marloviću, konzervatoru -arhitekti, koji je uspio da od Starog grada, kroz Prostorno urbanistički plan Opštine Herceg Novi, u saradnji sa Ministarstvom prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine i Agencijom za izgradnju Herceg Novog, kao i uz pomoć vođstva Sekretarijata za urbanizam, napravi veliko gradilište srazmjerno onome što „Carine“ rade u ostatku grada“, rekao je Čvoro.

Prema njegovim riječima, samo zaštićeno jezgro Starog grada i njegova podgrađa lokacije su koje su godinama buile pod zaštitom, „sada napadnute na sumnjiv, selektivan način, upravo od strane takozvanog zaštitara, koji je više pliva u kapitalizmu nego u zaštiti i konzervaciji.“

Zato se pita da li je realno da poslije toliko godina čuvanja, na lokacijama koje su inače i klizišta u gradu, koji je pod jakim dejstvom podzemnih voda i gdje je istočna strana Starog grada poznata kao zona klizišta, planerski dozvoljena gradnja visokih gustina, podizanje dodatnih spratova na objektima i slično i da je upravo sve to vođeno od strane konzervatora, koji, u stvari, samom sebi nastoji da otvori posao. Gdje je struka u svemu tome?

„Naravno, struka se ne pita, jer samo je jedna osoba sakrivena iza imena firme „Đokić“ doo, a koju opština Herceg Novi uporno postavlja na poziciju za dalju devastaciju starog centra grada“, naveo je Čvoro.

Ukazao je da je projekat za uređenje Gradske pijace sa spomenikom Komnenoviću Marloviću lično predat na obradu od strane Opštine i nadležnog sekretarijata.

„Jedan neproporcionalan, nesrazmjeran, stilski totalno neuklopljen objekat pojavljuje se na slajdovima iz potpuno nejasnih razloga ili upravo iz onih jasnih – da čovjek napravi sebi posao, a političari da budu zadovoljni što ga imaju da dalje realizuju gluposti, koje će oni koristiti za produžetak mandata. Dakle, ne pita se struka, nema organizovanih takmičenja, promišljanja o ovako bitnim razvojnim smjernicama morfologije grada i njegovog nukleusa, a pita se samo urbicidno djelovanje jedne osobe koja nas u svom izlaganju neronovski „vaspitava“ da sve skulpture treba okrenuti ka jugu…Nekome, ipak, obrazovanje nalaže da je upravo sjeverna neutralna indirektna svjetlost najpovoljnija za sagledavanje umjetničkih djela, pa i za sam kreativni proces u umjetničkim ateljeima, koji uvijek puštaju više sjeverne svjetlosti u prostor“, istakao je Čvoro.

Dodao je da Herceg Novi ima pravo na sopstvenu autentičnost.

„Kopiranje tuđih rješenja i sterilni pristupi samo ubrzavaju gubitak identiteta grada“, poručio je Čvoro.

Kazao je da, iako je Skupština opštine donijela odluku o postavljanju spomenika, borba za očuvanje prostora, struke i javnog interesa neće prestati.

„Grad ne čine samo spomenici i popločanja, već živa interakcija ljudi sa prostorom. Ako trajno izgubimo autentičnost Herceg Novog, izgubićemo i suštinu njegovog života“, zaključio je Čvoro.