Predsjednik SAD Donald Tramp stalno prijeti smanjenjem broja američkih vojnika u bazama u Evropi. No, tamo su i dalje desetine hiljada vojnika. DW odgovara na najvažnija pitanja

Foto: Ilustracija/Pixabay

Od Azorskih ostrva do Rumunije, od sjevera Norveške do Sicilije… američki vojnici su u mnogim djelovima Evrope. Riječ je o složenoj mreži baza koja se u drugom mandatu američkog predsjednika Donalda Trampa više puta naglo mijenja. Nekoliko dana nakon što je zaustavljena rotacija četiri hiljade vojnika u Poljsku, Tramp je sada najavio slanje dodatnih pet hiljada vojnika jer održava dobar odnos s poljskim nacionalističkim predsjednikom Karolom Navrockim. Dojče vele (DW) donosi pregled uloge američkih jedinica u Evropi.

Zašto je uopšte toliko američkih vojnika u Evropi?

Nakon završetka Drugog svjetskog rata 1945. godine, savez koji je pobijedio nacističku Njemačku raspao se na dva bloka: zapadne saveznike pod vođstvom SAD i Sovjetski Savez sa svojim saveznicima. Pred prijetnjom širenja komunizma i mogućeg oružanog sukoba sa tada već bivšim saveznikom na istoku, zapadni saveznici osnovali su 1949. NATO. SAD, kao najveća vojna sila unutar te alijanse, od početka su smatrale trajno vojno prisustvo u Evropi važnim sredstvom odvraćanja Varšavskog pakta kojim je dominirao Sovjetski Savez.

Oslanjajući se na bezbjednosne doktrine predsjednika Harija Trumana i Dvajta D. Ajzenhauera, postavljen je veliki broj baza. U razdoblju najvećeg prisustva krajem pedesetih, u Evropi je bilo stacionirano do 475.000 američkih vojnika. Pravnu osnovu za to činila su pravila NATO-a i bilateralni sporazumi s državama domaćinima. Nakon 1991. i raspada Sovjetskog Saveza, broj vojnika postepeno je smanjen na nekoliko desetina hiljada. Taj trend ponovo se donekle preokrenuo od 2014, kada je nakon ruske okupacije Krima porasla potreba za vojnim odvraćanjem u Evropi.

U kojim su evropskim državama američke snage?

Težište američke vojske nalazi se u Njemačkoj koja se i u doba Hladnog rata smatrala prvom linijom bojišta mogućeg Trećeg svjetskog rata. Prema podacima Pentagona, krajem godine u Njemačkoj je bilo stacionirano više od 36.400 aktivnih vojnika, najviše na jugozapadu zemlje. U Štutgartu se nalaze komandna centrala za operacije u Evropi i Africi, EUCOM i AFRICOM. U Porajnju-Falačkoj nalaze se sjedište američkog ratnog vazduhoplovstva za Evropu i Afriku – u Ramštajnu, ključno logističko čvorište za operacije koje se protežu sve do Bliskog i Srednjeg istoka, te u Landštulu najveća američka vojna bolnica izvan SAD.

Takođe se smatra sigurnim da se u obližnjoj vazduhoplovnoj bazi Bihel nalaze američka nuklearna oružja koja bi se u slučaju potrebe, prema NATO-ovom načelu nuklearne podjele odgovornosti, mogli koristiti i evropski piloti. Na drugom i trećem mjestu nalaze se Italija s gotovo 12.700 vojnika i Velika Britanija s oko 10.200 američkih vojnika. U Velikoj Britaniji se nalaze vazdušne baze ključne za NATO-ovu vazdušnu komponentu s kojih SAD mogu raspoređivati borbene avione, strateške bombardere i specijalizovane letjelice za dopunu goriva u vazduhu. U Italiji su takođe stacionirani borbeni avioni u manjem broju, a SAD tamo održava i vazdušno-desantnu brigadu koja se može brzo rasporediti u Evropi ili Africi. U Napulju se nalazi i komanda pomorskih snaga nadležnih za Evropu i Afriku.

U te brojke nisu uključene jedinice koje se nakon aneksije Krima redovno rotiraju kroz NATO-ove baze, posebno na istočnom krilu saveza.

Zašto su američki vojnici i dalje u Evropi?

SAD baze u Evropi aktivno koristi za globalno prisustvo oružanih snaga. Tako su baze u Njemačkoj i Velikoj Britaniji ključne za vazdušne napade u ratu protiv Irana. Međutim, neke članice NATO-a ograničile su takve operacije: Italija je odbila da odobri slijetanje bombardera i transportnih aviona u američku logističku bazu Sigonela na Siciliji u njihovim operacijama protiv Irana, a Španija je zabranila ne samo korišćenje baza nego i prelete preko svog vazdušnog prostora.

Donald Tramp je na to reagovao prijetnjom povlačenja jedinica iz tih zemalja. Značaj Evrope se objašnjava i samom logistikom: čak i kad nema neposredne prijetnje Evropi kao u doba Sovjetskog Saveza kada su te jedinice bile tek prva linija odbrane dok ne stignu snage iz SAD, uvijek iznova postoji potreba prisustva jedinica u susjednim regionima poput Bliskog istoka tako da je i vrijeme reakcije još uvijek važan činilac. Osim toga, domet direktnih letova je ograničen. To važi i za komunikacionu infrastrukturu: američka vojska u Ramštajnu upravlja relejnom stanicom za signale dronova, zbog čega su se njemački sudovi bavili pitanjem odgovornosti Njemačke za moguće nezakonite napade.

Konkretnu ulogu u sistemu NATO-ovog odvraćanja prema Rusiji imaju i jedinice koje se rotiraju na istočnom krilu saveza. SAD je vodeća država multinacionalne borbene grupe u Poljskoj. NATO je 2016. odlučio da uspostavi prve četiri takve grupe kako bi se u slučaju ruskog napada dobilo na vremenu. Umjesto stalnog rasporeda, jedinice se smjenjuju svakih šest mjeseci. Isprva su bile relativno male kako bi se naglasio odbrambeni karakter. U okviru operacije Atlantic Resolve raspoređene su dodatne američke vazdušne, kopnene i pomorske snage u Njemačku i Poljsku.

Koje su nedoumice oko broja američkih vojnika?

U centru pažnje bila je upravo jedna rotacija u okviru operacije Atlantic Resolve: u posljednjem trenutku Pentagon je zaustavio premještanje oko četiri hiljade vojnika u Poljsku, nakon što su vozila već bila ukrcana za transport, a brigada se pripremala za odlazak. Američki mediji izvijestili su o budžetskim problemima u Pentagonu, ali su upozorili i na povezanost s čestim Trampovim prijetnjama smanjenjem broja vojnika u inostranstvu. Međutim, Tramp je potom ponovo promijenio stav i najavio slanje dodatnih pet hiljada vojnika u Poljsku. Nije pojasnio hoće li se ipak sprovesti planirana rotacija, hoće li se jedinice premjestiti iz Njemačke ili će biti angažovani novi kontingenti.

Samo nekoliko nedjelja ranije američki predsjednik je, nakon javnog sukoba s njemačkim kancelarom Fridrihom Mercom, najavio trajno povlačenje pet hiljada vojnika iz Njemačke. Neki posmatrači sumnjaju da će se to zaista i ostvariti. Ipak, SAD su dale do znanja da dogovor bivših vlada Džoa Bajdena i Olafa Šolca više ne važi: neće biti sprovedeno planirano stacioniranje američkih projektila srednjeg dometa u Njemačkoj 2026. kao sredstvo odvraćanja prema Moskvi.

Koliko su američki vojnici važni za ekonomiju?

Plata običnog američkog vojnika, uz niz dodataka i povlastica na koje ima pravo, pedesetih godina prošlog vijeka – pogotovo ako je bio stacioniran u Italiji – značila je bogatstvo o kakvom je mogao samo sanjati i neki lokalni ljekar ili advokat. U Njemačkoj, u doba dok je ovdje služio vojsku Elvis Prisli, vojnik je primao dva do tri puta veću platu nego što je zarađivao radnik u Njemačkoj. I danas su to dobri prihodi: običan vojnik prima i do 4.000 eura mjesečno – naravno, on nema troškova boravka i snabdijevanja, a i niži oficir lako može primati oko 8.000 eura.

Doduše, tek dio tih prihoda ti vojnici uopšte mogu potrošiti u najčešće zabačenim krajevima gdje su stacionirani, ali tome treba dodati i to da su američke vojne baze izuzetno važno radno mjesto za mnoge domaće stanovnike. Utoliko u velikim bazama kao što su Ramštajn u Njemačkoj ili Avijano na Siciliji to znači – neposredno ili posredno, na primjer kod građevinskih radova – hiljade radnih mjesta i stotine miliona eura prometa.