Izazov je ostati mentalno svjež i zdrav tokom velike tranzicije koju donosi odlazak u penziju. Pažljivo planiranje i to prije odlaska je ključno, naglašavaju stručnjaci.

Foto: Ilustracija/Pexels.com 

Za milione ljudi koji svake godine odlaze u penziju, prekid radnog odnosa može izgledati kao zasluženi odmor. Ali to takođe može izazvati velike promjene mentalnog zdravlja, uključujući povećan rizik od kognitivnog pada i depresije.

Dok ste u radnom odnosu ustajete ujutru, družite se sa kolegama i nosite se sa mentalnim izazovima svog posla. Odjednom, poslije 40 godina gubite tu rutinu. Zato tijelo i mozak treba da se prilagode kada više nisu potrebni. I tada se javljaju pogoršanja kao prirodan odgovor na neaktivnost.

Ali penzionisanje takođe može biti prilika za poboljšanje kognitivnog i mentalnog zdravlja, sa novootkrivenim vremenom za druženje i bavljenje hobijima. Čak i ako je počelo da dolazi do nekog pad, postoje jaki dokazi da se mozak može oporaviti od perioda neaktivnosti, čak i u starijoj dobi.

Pad kognitivnih sposobnosti i raspoloženja

Jedna analiza više od 8.000 penzionera u Evropi otkrila je da je verbalno pamćenje ljudi (sposobnost da se prisjete niza riječi nakon određenog vremena) generalno opadala brže nakon odlaska u penziju, u poređenju sa onim kada su još uvijek bili radno aktivni. Drugo istraživanje sprovedeno u Engleskoj pokazalo je nagli pad verbalnog pamćenja nakon penzionisanja, iako druge vještine, poput apstraktnog rasuđivanja, nisu bile pogođene.

Istraživanje je takođe otkrilo vezu između penzionisanja i pojave depresije. Iznenadni prelazak sa užurbanog radnog života na nedostatak angažovanja može da pogorša osjećanje bezvrednosti, lošeg raspoloženja, tuge, kao i teške simptome depresije i gubitak pamćenja, upozoravaju naučnici.

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

Čini se da priroda posla – i način na koji doživljavamo svoj posao – utiče na rizik od pada. Na primjer, istraživači smatraju da oni koji su radili na poslovima višeg ranga pokazuju strmiji pad od drugih, vjerovatno zato što su njihovi identiteti bili snažnije vezani za njihovu karijeru.

Studija u Evropi je takođe otkrila da su ljudi koji su prestali da rade ranije od standardne starosne granice za penzionisanje pokazali manji pad od onih koji su prestali da rade kasnije. To bi moglo biti zato što ljudi koji su ranije otišli ​​u penziju možda nisu imali toliko mentalno zahtevne poslove, što je rezultiralo postepenijim opadanjem nakon što su se penzionisali.

Ljudi koji su primorani da odu u penziju zbog zdravstvenih problema ili nekih drugih razloga, ili koji se suočavaju sa finansijskim izazovima u penziji, mogu trpjeti teže posljedice.

Takođe, manja je vjerovatnoća da će žene doživjeti nagli mentalni ili kognitivni pad, potencijalno zato što je veća vjerovatnoća da će one nastaviti da se druže i provode vrijeme sa porodicom nakon što odu u penziju.

Vrijednost posedovanja plana

Odlazak u penziju može biti povod za rast umjesto za pad, kažu stručnjaci. Ključ je da se unaprijed postavi neka osnova.

Ne čekajte penziju da biste planirali penziju

Plan ne može biti: „Toliko sam naporno radio toliko dugo da ću prvo dobro da se odmorim, a onda ću da smislim šta ću da radim“, naglašava dr Ros Andel profesor na Državnom univerzitetu Arizone.

U idealnom slučaju, trebalo bi da uvedete nove mentalno i fizički angažovane rutine nekoliko godina prije nego što prestanete da radite, savjetuje dr Alison Mur, šef odeljenja za gerijatriju, gerontologiju i palijativno zbrinjavanje na Univerzitetu Kalifornije u San Dijegu.

Čak i ako ih ne započnete odmah, trebalo bi da napravite plan unaprijed. Odlaganje tih odluka – na primjer, da li ćete pola godine provesti putujući – sve dok ne odete u penziju otežava preduzimanje koraka.

Cilj je da se prebaci sa jedne vrste svakodnevnog života na drugu. Otvorenost za nova iskustva prije nego što nastupi ova velika životna promjena može nekako da nas pripremi.

Pronađite novi osjećaj svrhe

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

„Ljudi su možda osjećali da je njihova svrha da doprinose radom, a kada im se to oduzme, moraju da izmisle nešto drugo da zauzme to mjesto“, napominje Džon Berd, profesor produktivnog starenja u Medicinskom centru Univerziteta Kolumbija. Studije ukazuju da ljudi sa osjećajem svrhe uglavnom diživljavaju manji pad kognitivnih sposobnosti povezan sa godinama.  

Volonterski rad posebno može pomoći. Istraživanja su otkrila da ljudi koji redovno volontiraju u penziji pokazuju sporije stope biološkog starenja i da mogu da spriječe kognitivni pad tako što će ostati aktivni i angažovani (bez stresa koji nosi posao sa punim radnim vremenom).

Nastojte da ostanete društveni

Uobičajeno je da ljudi izgube društvene veze poslije penzionisanja. Postoje prilično čvrsti dokazi da se najprije smanjuje broj društvenih kontakata, a zatim i kognitivnih sposobnosti.

Da bi spriječili depresiju, pad kognitivnih sposobnosti i ranu smrtnost do koje može doći sa socijalnom izolacijom, preporuka je da penzioneri zamijene druženje na radnom mjestu redovnim ličnim ili virtuelnim okupljanjima.

Nisu sva druženja jednaka. Najbolje aktivnosti su one koje izazivaju vaš um i podstiču smislene diskusije sa drugima. Slušanje radija, gledanje televizije nije isto, upozoravaju neurolozi i psiholozi.

Probajte nove stvari

Raditi nešto kreativno i novo može vam dati osjećaj svrhe i održati vaš mozak britkim. Istraživanja pokazuju da se kreativnost može vježbati kao bilo koja druga vještina. To može da bude pisanje nekoliko minuta svakog dana ili pokušaj da se smisli originalan recept za večeru.

Redovno vježbanje je kritično za zdravlje mozga kako starite, tako da biste takođe mogli da razmislite o isprobavanju nove vrste časova fitnesa.

Kreativnost takođe može da podstakne čovjekov osjećaj smisla u životu, što pruža veliko lično zadovoljstvo.