Kineski zvaničnici su evropskim zemljama gurali "pravne savjete", tvrdeći da ih njihovi sopstveni granični zakoni obavezuju da zabrane ulazak tajvanskim političarima, prema riječima više diplomata i zvaničnika upoznatih s tim pitanjem, piše danas britanski list Gardijan.

Foto: AI-generated image

Ti zvaničnici su upućivali demarše evropskim ambasadama u Pekingu, ili preko lokalnih ambasada direktno evropskim vladama u njihovim prijestonicama, upozoravajući evropske zemlje da ne "gaze po kineskim crvenim linijama", naveli su evropske diplomate i ministarstva koji su govorili za Gardijan.

Način obraćanja se razlikovao – neka su bila upućena pojedinačnim državama, a neka grupama; neka putem pisanih nota verbale (poluformalnog diplomatskog saopštenja), a druga lično. To se dešavalo u novembru i decembru, i bilo je bar djelimično odgovor na nedavna evropska putovanja tajvanskih zvaničnika, uključujući sadašnjeg potpredsjednika i ministra spoljnih poslova, kao i jednog bivšeg predsjednika.

Peking je saopštio da "poštuje suverenitet evropske strane u uvođenju i sprovođenju vizne politike", ali da je "institucionalna rupa" omogućila česte posjete tajvanskih političara, navodi se u jednoj noti verbale u koju je Gardijan imao uvid.

Kineska strana se pozvala na više zakona i propisa Evropske unije (EU), uključujući i jedan poznat kao Šengenski granični kodeks, koji kao uslov za ulazak državljana trećih zemalja propisuje da oni "ne smiju biti smatrani prijetnjom po … međunarodne odnose bilo koje od država članica".

Sugestija zvaničnika, kako Gardijan saznaje, bila je da bi dopuštanje tajvanskim zvaničnicima da uđu u neku evropsku zemlju ugrozilo međunarodne odnose te zemlje s Kinom.

U nekim slučajevima su se, kako je Gardijanu rečeno, pozivali i na Bečku konvenciju o diplomatskim odnosima, ili su sugerisali da evropske zemlje slijede primjer Ujedinjenih nacija (UN) i zabrane svim Tajvancima ulazak u državne zgrade.

"Pekinška primjena i tumačenje ove regulative su smjeli. Po Pekinškom tumačenju, veze EU i Tajvana ugrožavaju veze EU i Kine. To uopšte nije ni percepcija ni realnost u Evropi", rekla je Žuža Ana Ferenci, docentkinja na tajvanskom Nacionalnom univerzitetu Dong Hva, kada je obaviještena o tim potezima.

Kinesko ministarstvo spoljnih poslova nije odgovorilo na pitanja, navodi Gardijan. Ali u noti verbale se navodi da bi evropske zemlje trebalo da odbace sve "takozvane diplomatske pasoše" koje izdaje Tajvan i da "zabrane tajvanskom osoblju ulazak u Evropu radi uspostavljanja zvaničnih kontakata i razmjena te gaženja kineske crvene linije".

"Kina se nada da će institucije EU i evropske zemlje, imajući u vidu šire interese odnosa Kina–EU i bilateralnih odnosa, donijeti političku odluku da odbiju ulazak takozvanom predsjedniku ili potpredsjedniku Tajvana (uključujući i bivše)", navodi se, uz nabrajanje i drugih zvaničnika.

U noti se navode posjete tih zvaničnika Belgiji, Češkoj, Poljskoj, Holandiji, Italiji, Austriji, Njemačkoj, Litvaniji, Danskoj, Estoniji i Irskoj, uz ocjenu da one "ozbiljno podrivaju odnose Kina–EU".

"Evropska strana je… čak omogućila (potpredsjednici) Sjao Bi-kim da govori u zgradi Evropskog parlamenta i promoviše separatističke tvrdnje o 'nezavisnosti Tajvana'", navodi se, uz podsjećanje na govor koji je Sjao održala na godišnjem samitu Međupartijskog saveza za Kinu u Briselu.

Ministarstva spoljnih poslova Norveške i Finske potvrdila su da su među zemljama koje su dobile takve savjete. Naveli su da se vizni režim prema Tajvanu utvrđuje u okviru nadležnih šengenskih tijela.

Portparol britanskog Ministarstva spoljnih poslova izjavio je: "Dozvola za ulazak u Ujedinjeno Kraljevstvo određuje se isključivo našim zakonima i imigracionim pravilima, koja se jednako primjenjuju na one koji putuju iz Tajvana."

Tajvansko ministarstvo spoljnih poslova saopštilo je da su posjete zvaničnika Evropi "u potpunosti nepovezane s Kinom i da Kina nema pravo da se u to miješa".

"Naprotiv, kineska upotreba raznih prinudnih mjera prema drugim državama i njene prijetnje upotrebom sile prema Tajvanu, koje podrivaju globalni i indo-pacifički mir i stabilnost i ugrožavaju neposredne interese EU, predstavljaju stvarnu silu koja narušava evropske međunarodne odnose. Postupke Kine treba osuditi", rekao je portparol Gardijanu.

Gardijan saznaje da kineski "izuzetno precizni" savjeti – koji se odnose na evropske granične propise na snazi još od 2011. godine – kod primalaca nisu ocijenjeni kao pravno utemeljeni, ali je upozoravajući ton u nekim manjim državama shvaćen je posebno ozbiljno.

"Ovo vidim kao još jedan način da se među državama članicama stvori nelagoda da bi njihovi odnosi s (Narodnom Republikom Kinom) mogli biti dovedeni u pitanje… a Peking dobro zna da su neke članice EU trenutno veoma zainteresovane za privlačenje kineskih investicija", rekla je Ferenci.

EU ne zauzima stav o statusu Tajvana i, iako ima formalne odnose s Pekingom, istovremeno održava "čvrste" nezvanične odnose s Tajpejom kroz parlamentarnu diplomatiju i trgovinu. Više evropskih zemalja, kao i sama EU, imaju trgovinske kancelarije koje u Tajpeju funkcionišu kao nezvanične ambasade.

Međutim, posljednjih godina EU je pod sve većim pritiskom Pekinga, koji Tajvan smatra provincijom Kine i namjerava da ga pripoji – i silom, ako bude potrebno. U okviru strategija kojima nastoji da prisili Tajvan da prihvati ujedinjenje bez sukoba, Peking vrši snažan diplomatski pritisak na međunarodnu zajednicu kako bi izolovao Tajpej od multilateralnog angažmana.

Klaus Sung, analitičar u Meriksu specijalizovan za globalnu strategiju Kine, rekao je da se ovaj neuobičajeni potez uklapa u dugogodišnju strategiju Pekinga da svim mogućim sredstvima odvrati bližu saradnju s Tajvanom.

"Peking pokušava koliko god može da poruči da bi zaista trebalo malo razmisliti prije nego što se tajvanskim zvaničnicima dozvoli ulazak. Ne bih rekao da je to prijetnja, više je podsjetnik, iako ne nužno blag", rekao je on.