Nova studija koju su predvodili psiholozi sa Univerziteta Novi Južni Vels u Sidneju pruža do sada najjasnije dokaze da „glasovi“ kod šizofrenije mogu nastati usljed poremećaja u načinu na koji mozak prepoznaje sopstveni unutrašnji glas. Istraživanje ukazuje da mozak može pogrešno da identifikuje unutrašnje generisane misli kao zvukove koji dolaze iz spoljašnjeg svijeta.

Foto: Ilustracija/ Pixabay

Objavljena u časopisu Schizophrenia Bulletin, studija takođe ukazuje na mogući put ka identifikaciji bioloških markera šizofrenije. Ovo je važno jer trenutno ne postoje krvni testovi, snimanja mozga ili laboratorijski biomarkeri koji nesumnjivo identifikuju ovo stanje.

Profesor Tomas Vitford sa Škole za psihologiju Univerziteta Novi Južni Vels godinama proučava kako unutrašnji govor funkcioniše kod zdravih osoba i kod ljudi koji žive sa poremećajima iz spektra šizofrenije.

„Unutrašnji govor je glas u vašoj glavi koji tiho pripovijeda vaše misli, ono što radite, planirate ili primjećujete. Većina ljudi redovno doživljava unutrašnji govor, često i ne shvatajući to, iako postoje i oni koji ga uopšte ne doživljavaju“, kaže Vitford.

„Naše istraživanje pokazuje da, kada govorimo – čak i samo u svojoj glavi – dio mozga koji obrađuje zvukove iz spoljašnjeg svijeta postaje manje aktivan. To je zato što mozak predviđa zvuk sopstvenog glasa. Međutim, kod ljudi koji čuju glasove, čini se da to predviđanje ne funkcioniše ispravno, pa mozak reaguje kao da glas dolazi od nekoga drugog“, objašnjava profesor.

Moždani talasi otkrivaju dugogodišnju teoriju

Prema profesoru Vitfordu, ovi nalazi snažno podržavaju teoriju koja postoji u istraživanjima mentalnog zdravlja već decenijama – da auditivne halucinacije kod šizofrenije mogu nastati zato što se sopstveni unutrašnji govor pogrešno doživljava kao spoljašnji govor.

„Ova ideja postoji već 50 godina, ali ju je bilo veoma teško testirati jer je unutrašnji govor po svojoj prirodi privatan“, kaže Vitford.

Kako ga izmjeriti? Jedan način je korišćenje EEG-a, koji bilježi električnu aktivnost mozga. Iako ne možemo da čujemo unutrašnji govor, mozak i dalje reaguje na njega, a kod zdravih ljudi korišćenje unutrašnjeg govora proizvodi isto smanjenje moždane aktivnosti kao i kada govore naglas.

„Međutim, kod ljudi koji čuju glasove, to smanjenje aktivnosti se ne dešava. Naprotiv, njihov mozak reaguje još snažnije na unutrašnji govor, kao da dolazi od nekog drugog. To bi moglo da objasni zašto ti glasovi djeluju tako stvarno“, navodi australski profesor.

Testiranje načina na koji mozak predviđa zvuk

Da bi istražili ovaj efekat, istraživači su podijelili učesnike u tri grupe. Prva je obuhvatala 55 osoba sa poremećajima iz spektra šizofrenije koje su u prethodnoj nedjelji imale auditivne verbalne halucinacije. Drugu grupu činile su 44 osobe sa šizofrenijom koje ili nikada nisu imale ove halucinacije ili ih nisu doživjele u skorije vrijeme. Treća grupa sastojala se od 43 zdrave osobe bez istorije šizofrenije.

Svaki učesnik je nosio EEG kapu dok je slušao zvukove preko slušalica. U određenim trenucima od njih je traženo da u sebi, tiho, zamisle izgovaranje slogova „bah“ ili „bih“, dok su istovremeno slušali jedan od tih zvukova pušten naglas. Učesnici unaprijed nisu znali da li će zamišljeni zvuk odgovarati onome koji čuju.

Kod zdravih učesnika, moždana aktivnost se smanjivala kada se zamišljeni slog poklapao sa zvukom koji se čuo u slušalicama. Ovaj smanjeni odgovor pojavio se u auditivnom korteksu, regionu odgovornom za obradu zvuka i govora. Ovakav obrazac ukazuje da je mozak ispravno predvidio zvuk i smanjio svoju reakciju, slično onome što se dešava tokom normalnog govora.

Suprotan obrazac zabilježen je kod učesnika koji su nedavno imali auditivne halucinacije. Umjesto smanjenja aktivnosti, njihov mozak je reagovao snažnije kada se zamišljeni zvuk poklapao sa onim koji su čuli.

„Njihov mozak je jače reagovao na unutrašnji govor koji se poklapao sa spoljašnjim zvukom, što je bilo potpuno suprotno onome što smo pronašli kod zdravih učesnika. Ovaj obrnuti efekat normalnog potiskivanja sugeriše da mehanizam predviđanja u mozgu može biti poremećen kod ljudi koji trenutno doživljavaju auditivne halucinacije, što može dovesti do toga da se sopstveni unutrašnji glas pogrešno tumači kao spoljašnji govor“, kaže Vitford.

Učesnici iz druge grupe sa šizofrenijom, oni bez nedavnih halucinacija, pokazali su moždane reakcije koje su bile između reakcija zdrave grupe i grupe sa halucinacijama.

Šta ovo znači za istraživanje šizofrenije

Istraživači navode da ovi rezultati predstavljaju do sada najsnažniju potvrdu da osobe koje žive sa šizofrenijom mogu doživljavati zamišljeni govor kao da dolazi spolja.

„Oduvijek je to bila uvjerljiva teorija, da ljudi zapravo čuju sopstvene misli izgovorene naglas, ali je ovaj novi pristup pružio najjači i najdirektniji test te teorije do sada“, ističe Vitford.

Gledajući unaprijed, istraživački tim planira da ispita da li bi ovaj obrazac moždanih reakcija mogao da pomogne u predviđanju ko bi kasnije mogao da razvije psihozu. Ako se pokaže uspješnim, to bi moglo omogućiti ranije prepoznavanje osoba sa visokim rizikom i raniji početak liječenja.

„Ovakva mjera ima veliki potencijal da postane biomarker za razvoj psihoze. Na kraju, vjerujem da je razumijevanje bioloških uzroka simptoma šizofrenije neophodan prvi korak ako želimo da razvijemo nove i efikasne terapije“, zaključio je profesor.