Evropske zemlje proizvode velike količine oružja, ali za koordinaciju te vatrene moći i dalje im je potrebna podrška Sjedinjenih Američkih Država, što otežava planiranje odbrane kontinenta bez Amerike pod vođstvom Donalda Trampa. Generalni sekretar NATO-a Mark Rute javno je ismijao ideju da se Evropa može sama braniti bez SAD-a, poručivši da je kontinent bez američkih kapaciteta bespomoćan.

.Foto: Ilustracija/ Pixabay

Razgovori s diplomatama i analitičarima pokazuju zašto je to tako: evropska industrijska baza može proizvesti topove, borbene avione, tenkove i projektile, ali se i dalje u velikoj mjeri oslanja na Pentagon kada je riječ o obavještajnim podacima, logistici, komunikacijama i sistemu komandovanja i kontrole koji sve to povezuje.

Bez tih sposobnosti Evropa teško može odvratiti Rusiju. „Moramo biti spremni da zamijenimo američke strateške kapacitete sopstvenim, evropskim. To mora biti naš strateški prioritet“, rekao je ove sedmice evropski komesar za odbranu Andrijus Kubilijus, nazvavši to „prvim korakom ka našoj nezavisnosti“.

Usvojen strateški plan Readiness 2030

Razdvajanje od SAD-a bilo bi dugotrajno i skupo, piše Politico. „Nijedna evropska država, po definiciji, ne može zamijeniti SAD“, rekao je Olivije Šmit rukovodilac istraživanja na Institutu za vojne operacije pri Kraljevskom danskom odbrambenom koledžu.

Evropska unija svjesna je tih slabosti. Usvojila je strateški plan Readiness 2030 kako bi smanjila rizike eventualnog američkog povlačenja. Međutim, ti projekti su još daleko od pune operativnosti. Dodatni problem predstavlja složena politika unutar samog kontinenta, navodi pet diplomata i devet analitičara u razgovoru za Politico.

Odluke o odbrani u EU često zahtijevaju jednoglasnost, što Mađarskoj, koju mnogi smatraju proruski orijentisanom, daje pravo veta. Čak i kada se države članice organizuju u manje grupe, moraju usklađivati saradnju sa trećim zemljama poput Norveške, Velike Britanije i sve više Kanade.

Evropa ne kreće od nule

Potpuni razlaz sa Amerikom bio bi izuzetno skup. Prema procjeni Centra za strateške i međunarodne studije (CSIS), trošak takvog razlaza mogao bi dostići bilion dolara.

„Evropski saveznici morali bi zamijeniti ključne američke vojne platforme i ljudstvo, ali i nadoknaditi manjak u svemirskim kapacitetima te sistemima obavještajnog prikupljanja, nadzora i izviđanja u svim domenima“, navodi se u analizi, uz potrebu zamjene američkog doprinosa NATO-ovom sistemu komandovanja i kontrole.

Ipak, Evropa ne počinje od nule. U mnogim oblastima već postoje evropske alternative, tvrdi Kamil Gran generalni sekretar Udruženja evropske vazduhoplovne, bezbjednosne i odbrambene industrije.

„U 98 odsto slučajeva postoji evropsko rješenje“, rekao je.

Saabov avion kao alternativa Boeingu

Primjer je američki avion Boeing E-3 Sentry, poznat kao AWACS, ključan za nadzor, komandovanje i komunikaciju. NATO traži njegovu zamjenu.

Prvobitna ideja bila je kupovina američkog modela E-7A Wedgetail. Međutim, povjerljivi dokument njemačkog ministarstva odbrane, u koji je Politico imao uvid, pokazuje da Berlin i nekoliko partnera žele preispitati odluku iz 2023. godine i okrenuti se evropskoj alternativi.

Kao jedna od opcija navodi se Saab GlobalEye, koji već nabavljaju Švedska i Francuska. Njemački ministar odbrane Boris Pistorijus izjavio je da je taj avion u „najboljoj poziciji“ za nabavku u Bundesveru.

Protivvazdušna odbrana

Američki sistem protivvazdušne odbrane MIM-104 Patriot koristi američka vojska i 19 evropskih država, uključujući Ukrajinu, što ih čini zavisnim od američkih dobavljača. Kijev se ove zime žalio na nestašicu projektila PAC-3, zbog čega su sistemi Patriot ostajali neaktivni dok su ruske rakete pogađale ukrajinske gradove.

Evropska alternativa je francusko-italijanski SAMP-T, sličnih sposobnosti, iako sa manje borbenog iskustva. Ukrajina ga već koristi i očekuje dodatnih osam sistema. Danska je krajem prošle godine izabrala SAMP-T umjesto Patriota.

SAD raspolaže sa više od 200 aviona C-17 Globemaster III za strateški vazdušni transport, kao i većim brojem C-130 Herculesa za taktički prevoz. Evropa ima noviji Airbus A400M Atlas, sa oko 50 primjeraka u Njemačkoj te po dvadesetak u Ujedinjenom Kraljevstvu i Francuskoj.

Amerika ima ogromnu prednost u dopuni goriva u vazduhu

SAD ima oko 450 aviona za dopunu goriva u vazduhu, dok Evropa raspolaže sa 156, uglavnom modela Airbus A330 MRTT. Studija CSIS-a podsjetila je da su evropske zemlje tokom NATO-ove vazdušne kampanje nad Libijom 2011. godine bile snažno zavisne od američkih kapaciteta.

Evropski vojni svemirski kapaciteti i dalje su ograničeni, a mnoge države oslanjaju se na SAD za obavještajne podatke i navigaciju. Evropa ima novu raketu Ariane 6, ali je do sada lansirana svega nekoliko puta, znatno manje od američkih kapaciteta.

EU finansira i sistem komunikacija IRIS², zamišljen kao konkurenciju Starlink kompanije Ilon Mask, ali se njegova operativna upotreba očekuje tek oko 2030.

Kijev se i dalje oslanja na američke obavještajne podatke

Najteže će biti zamijeniti američke obavještajne i ciljačke sposobnosti, upozoravaju analitičari. Iako je nova američka vojna pomoć Ukrajini pod Trampom gotovo presušila, Kijev se i dalje oslanja na američke obavještajne podatke i satelitske snimke u realnom vremenu, ključne za odbranu od ruskih napada.

Rast nepovjerenja prema SAD-u

Nakon što je Tramp prošle godine privremeno pauzirao razmjenu obavještajnih podataka, Ukrajina i njeni evropski saveznici počeli su tražiti alternative. Francuski predsjednik Emmanuel Macron izjavio je da Francuska sada obezbjeđuje oko dvije trećine obavještajne podrške Ukrajini.

Prema rezultatima istraživanja Politico Poll, u Francuskoj, Njemačkoj i Velikoj Britaniji zabilježen je snažan pad povjerenja u SAD kao pouzdanog bezbjednosnog partnera.

Ipak, ukoliko Evropa želi preuzeti veću odgovornost za sopstvenu bezbjednost, moraće da ujedini svoja odbrambena tržišta, smanji dupliranje sistema naoružanja, zajednički nabavlja oružje i značajno poveća ulaganja. „Problem Evrope nije nedostatak novca, već nedostatak koherentnosti“, poručio je Tom Tugendhat bivši britanski ministar bezbjednosti.