Većina danas evidentiranih zajednica imala je pravni subjektivitet još po Zakonu iz 1977. godine, dok se nakon 2020. novoosnovane zajednice vode kroz posebnu knjigu registrovanih. Evidencija i registracija vjerskih zajednica bile su jedno od najspornijih pitanja tokom usvajanja zakona 2020, posebno zbog protivljenja SPC administrativnom upisu.

Foto: MediaBiro/Arhiva

Vlada Crne Gore objavila je juče ažurirani spisak vjerskih zajednica upisanih u Jedinstvenu evidenciju, prema kojem se u Crnoj Gori trenutno vodi ukupno 28 vjerskih zajednica – 20 u Knjizi evidentiranih i osam u Knjizi registrovanih vjerskih zajednica.

U poređenju sa zvaničnim spiskom iz 2022. godine, struktura Knjige evidentiranih vjerskih zajednica ostala je nepromijenjena, dok je Knjiga registrovanih proširena za šest novih zajednica koje su se u međuvremenu prvi put upisale kao novoosnovane.

U Knjizi evidentiranih, koje obuhvataju zajednice sa pravnim subjektivitetom, većinom stečenim po Zakonu o pravnom položaju vjerskih zajednica iz 1977. godine, i dalje se nalaze Jehovini svjedoci – hrišćanska vjerska zajednica, Crnogorska pravoslavna crkva, Nadbiskupski ordinarijat Bar, Biskupski ordinarijat Kotor, Crkva Isusa Hrista Svetaca posljednjih dana u Crnoj Gori, Jevrejska zajednica Crne Gore, Crkva Hristovog jevanđelja, Eparhija podgoričko-dukljanska Pravoslavne crkve Crne Gore, Hrišćanska adventistička crkva, Hrišćanski centar „Svetionik“, Jevanđeoska crkva „Riječ božja“, Hrišćanska zajednica „Mozaik“, Biblijska hrišćanska zajednica, Crkva Hrista Spasitelja (ranije Zajednica jevanđelja Isusa Hrista), Islamska zajednica u Crnoj Gori, Baha’i vjera, kao i Mitropolija crnogorsko-primorska, Eparhija budimljansko-nikšićka, Eparhija zahumsko-hercegovačka i primorska i Eparhija mileševska Srpske pravoslavne crkve.

Upis u Jedinstvenu evidenciju znači da vjerska zajednica stiče ili potvrđuje svojstvo pravnog lica, što joj omogućava da ima imovinu, zaključuje ugovore, zapošljava i nastupa pred sudovima i državnim organima. Zajednice koje nijesu upisane mogu djelovati, ali bez tih prava
U Knjizi registrovanih, pored dvije zajednice koje su bile upisane i 2022. godine – Jevanđeoske crkve Crossroads i Vjerske zajednice Jevreja – sada se nalaze i Salezijanska zajednica Podgorica, Budistička zajednica u Crnoj Gori, Dijamantski put budizma u Crnoj Gori, Crnogorska provincija franjevki Bezgrešnog začeća, Arhiepiskopija kotorsko-primorska i The Church of Pentecost – Crkva svih naroda.

Novi Zakon o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom položaju vjerskih zajednica, usvojen 2020. godine, uveo je jedinstvenu evidenciju i jasno razgraničio postojeće vjerske zajednice, koje se evidentiraju, od novoosnovanih, koje se registruju.

Pitanje evidencije i registracije bilo je jedno od najosjetljivijih tokom usvajanja zakona, kada je dio vjerskih zajednica, uključujući Srpsku pravoslavnu crkvu, osporavao potrebu za upisom, tvrdeći da se time dovodi u pitanje njihov istorijski kontinuitet i pravni subjektivitet, dok je Vlada insistirala da se ne radi o „ponovnoj registraciji“, već o administrativnom evidentiranju postojećih zajednica.

Upis u Jedinstvenu evidenciju znači da vjerska zajednica stiče ili potvrđuje svojstvo pravnog lica, što joj omogućava da ima imovinu, zaključuje ugovore, zapošljava i nastupa pred sudovima i državnim organima. Zajednice koje nijesu upisane mogu djelovati, ali bez tih prava.

Pet godina nakon usvajanja zakona, podaci pokazuju da se sistem vodi bez brisanja postojećih zajednica i uz postepeno povećanje broja novoosnovanih.