Paravojni kampovi, širenje rasne i vjerske mržnje i špijunaža po Evropi, praćenje opozicionih ruskih aktivista, utočište za proterane ruske diplomate. To su neke od afera koje povezuju Rusiju sa Srbijom, piše Radio Slobodna Evropa.

 

Foto: Youtube/printscreen/WeTubers 

Vlasti u Srbiji, koje održavaju prijateljske veze sa Kremljom, do danas nijesu rasvijetlile niti okončale nijednu od njih.

“Označavanje ruskih struktura kao inspiratora ili organizatora bi značilo otvoreno zaoštravanje odnosa sa Rusijom”, kaže za Radio Slobodna Evropa (RSE) Maja Bjeloš iz nevladinog Beogradskog centra za bezbjednosnu politiku.

Ističe i da bi imenovanje ruskih službi kao aktera “potkopalo narativ o suverenosti i kontroli bezbjednosnog okruženja” Srbije.

Beograd se oslanja na Moskvu zbog protivljenja nezavisnosti Kosova, ali i zbog gasne zavisnosti, a takođe se poziva na tradicionalno prijateljske odnose.

Srbija je jedna od rijetkih evropskih zemalja koja nije uvela sankcije Rusiji zbog invazije na Ukrajinu.

Zvanični kontakti nijesu prekinuti ni četiri godine od rata, uprkos pozivima Evropske unije i Vašingtona Beogradu da se distancira od Moskve.

“Prisustvo ruskih službi u Srbiji je signal i prema Zapadu i prema domaćim akterima, odnosno pokazivanje da Rusija i dalje ima pristup i uticaj u Srbiji”, dodaje Maja Bjeloš.

Kampovi za obuke

Slučaj ruskog paravojnog kampa, otkrivenog uz rijeku Drinu na zapadu Srbije u septembru 2025, i dalje je u fazi istrage.

“Osumnjičeni su saslušani, svjedoci ispitani i u toku su potrebna vještačenja”, navelo je za RSE Više javno tužilaštvo u Šapcu.

To tužilaštvo vodi istragu protiv Lazara Popovića iz Beograda i Save Stevanovića iz Loznice.

Popoviću je 6. februara pritvor zamijenjen jemstvom, rečeno je za RSE u Višem sudu u Šapcu, dok je Stevanović pušten 17. oktobra nakon saslušanja svjedoka.

Sumnja se da je borbeno-taktička obuka, koju su organizovali u ugostiteljskom objektu Sunčana rijeka, imala za cilj pružanje fizičkog otpora policiji Moldavije u slučaju nereda tokom izbornog dana 28. septembra 2025.

Obojica su povezani sa proruskim ministrom bez portfelja u Vladi Srbije Nenadom Popovićem.

Lazar Popović je njegov nekadašnji savhjetnik, a Stevanović je najprije bio član Popovićeve Srpske narodne partije (SNP) a potom “Zdrave Srbije”, članice vladajuće koalicije.

Nakon njihovog hapšenja, RSE je posjetio lokaciju za koju se sumnja da je bila sjedište kampa.

U lokalnoj prodavnici su tada za RSE rekli da su im dolazili posjetioci iz kampa i da su uglavnom govorili ruski jezik.

Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić je kasnije izjavio da su nadležni u Srbiji ustanovili da su u kampu bila tri državljanina Rusije.

Nije, međutim, doveo rusku obavještajnu službu u vezu sa kampom. Rusija se zvanično ne pominje u saopštenjima srpske policije i tužilaštva.

Ministarstvo unutrašnjih poslova (MUP) Srbije je navelo da je kroz borbeno-taktičku obuku u Sunčanoj rijeci prošlo između 150 i 170 državljana Moldavije i Rumunije.

U okviru istrage u Moldaviji je privedeno više od 70 ljudi, a za većinu se sumnja da su obučavani u Srbiji.

Terete se za pripremu masovnih nereda i destabilizacije Moldavije uoči parlamentarnih izbora 28. septembra na kojima je proevropska vladajuća partija ubjedljivo pobijedila prorusku koaliciju.

Iz kancelarije javnog tužioca Moldavije nijesu odgovorili na raniji upit RSE u kojoj fazi je istraga i da li imaju novih saznanja u vezi sa ovim slučajem.

Rusija je negirala miješanje u izborni proces Moldavije.

U međuvremenu je sud u Moldaviji zbog organizovanja obuke 2024. u Bosni i Hercegovini i Srbiji osudio tri osobe.

I BiH je otvorila predmet u vezi sa obukama koje su održavane u toj zemlji tokom 2024.

Vlasti Moldavije su u dva navrata iznijele tvrdnje da se u zemljama Zapadnog Balkana organizuju obuke za izazivanje nereda u organizaciji Rusije.

I uoči predsjedničkih izbora i referenduma o pridruživanju Evropskoj uniji 2024. u Kišinjevu je saopšteno da su organizovane obuke koje su vodile osobe povezane sa ruskim plaćeničkim oružanim grupama Ferma i Vagner.

Izazivanje rasne i vjerske mržnje u Parizu i Berlinu

U fazi istrage je i slučaj 11 državljana Srbije uhapšenih zbog sumnje da su u Parizu i Berlinu izveli niz rasističkih akcija.

Te akcije su, kako je navela srpska policija, bile usmjerene na jevrejske i muslimanske vjerske zajednice kako bi dodatno pojačale tenzije u društvu.

Oni su uhapšeni krajem septembra 2025. u Smederevu, 60 kilometara južno od Beograda.

Na upit o tome kakav je status osumnjičenih, RSE iz Višeg tužilaštva u Smederevu nije dobio odgovor.

U decembru je u tom tužilaštvu za RSE rečeno da je devetorici osumnjičenih produžen pritvor, dok za dvojicu koji su ranije prebačeni u kućni pritvor nije bilo navedeno da li je i njima produžena mjera.

MUP Srbije je nakon hapšenja naveo i da se jedna osoba koja je u bjekstvu sumnjiči da je “po instrukcijama strane obavještajne službe” na teritoriji Srbije organizovala i obučavala 14-članu grupu srpskih državljana.

Više Tužilaštvo u Smederevu je na upit RSE da li je u međuvremenu ta osoba uhapšena navelo da “u interesu nesmetanog vođenja” istrage za sada nijesu mogućnosti da iznose informacije.

Dva incidenta, koji su se desila u razmaku od nekoliko mjeseci, potresla su javnost u Francuskoj 2025. godine.

Najprije su krajem maja nepoznate osobe polile zelenu farbu na Muzej Holokausta, tri sinagoge i jedan restoran u centru Pariza.

Potom je početkom septembra ispred devet džamija u Parizu ostavljena svinjska glava, a na nekoliko njih bilo je ispisano ime francuskog predsjednika Emanuela Makrona.

Ispred Brandenburške kapije u Berlinu, ispisivali su diskriminišuće poruke.

Istraživački portal Mediapart iz Pariza objavio je u novembru 2025. da je francuska obavještajna služba došla do internih dokumenata Kremlja u kojima se vidi da je predsjednička administracija Rusije “direktno odobrila” skrnavljenje jevrejskih spomenika u maju 2025. godine.

Prema sažetku izvještaja, u koji su novinari pariskog portala imali uvid, Kremlj nastoji “da poveća tenzije” između jevrejske i muslimanske zajednice u Francuskoj “kako bi posijao podelu unutar francuskog društva i oslabio nacionalnu koheziju”.

Nadležno tužilaštvo u Francuskoj nije odgovorilo na pitanja RSE u vezi sa ovim informacijama.

Prema pisanju francuskih istraživačkih medija, ključni čovjek u oba incidenta bio je državljanin Srbije Aleksandar Savić, čije veze sa Rusijom su detektovale francuske obavještajne službe.

RSE nije dobio odgovor iz Višeg tužilaštva u Smederevu o tome koliko njihova istraga potvrđuje informacije iz Francuske. U decembru su naveli da o detaljima ne mogu da govore u cilju dalje istrage.

Afera ‘Ruski špijun’

Novembra 2019. godine na internetu se pojavio snimak na kojem se navodno vidi kako ruski obavještajac daje novac jednom penzionisanom pripadniku Vojske Srbije.

Snimak je, prema riječima najviših zvaničnika Srbije, napravljen skoro godinu dana ranije 24. decembra 2018.

Autentičnost snimka je medijima potvrdio Relja Željski, načelnik analitike Bezbjednosno-informativne agencije (BIA), rekavši da se “na njemu nalazi ruski obavještajac Georgij Kleban”.

Iako je prvo sazvao sjednicu Savjeta za nacionalnu bezbjednost, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić je nakon sastanka sa ambasadorom Rusije Aleksandrom Bocan-Harčenkom konstatovao da je za njega afera sa ruskim obavještajcem zatvorena.

Iz Višeg javnog tužilaštva u Beogradu su za RSE izjavili u decembru 2019. da ova institucija ne vodi postupak u ovom slučaju.

Smrt predstavnika SDPR-a u Moskvi

Predstavnik srpske državne kompanije za trgovinu oružjem Jugoimport-SDRP u Moskvi Radomir Kurtić pronađen je mrtav u glavnom gradu Rusije polovinom novembra 2025. godine.

Tu vijest su mjesec dana kasnije objavili provladini mediji u Srbiji tvrdeći da su srpske službe bezbjednosti o “sumnjivoj smrti” obavijestile predsjednika države.

Potom je vijest potvrdio Vučić rekavši da zvanični Beograd očekuje odgovor od ruskih službi, kao i da Moskva nije poslala forenzičke izvještaje.

“Znamo da su tamo nestali određeni hard diskovi i još neke stvari, ali to ne mora da znači da ima veze sa samim događajem. Dakle, to može da bude i rutinska akcija neke službe, kada ustanove identitet nekoga (ko je umro) na ulici”, rekao je Vučić za RTS.

On je ipak dodao i da “ne želi da učestvuje u širenju sumnji i teorije zavjere”.

Ministarstvo spoljnih poslova Srbije nije odgovorilo na upit RSE o tome da li su iz Rusije stigli traženi odgovori i izvještaji.

Nakon objavljivanja vijesti o smrti Kurtića ni nadležne institucije ni Jugoimport SDPR nijesu odgovorili na upit RSE šta predstavnici srpskog državnog trgovca oružjem rade u Moskvi, duže od tri godine nakon što je Rusija pokrenula invaziju na Ukrajinu.

Ruske službe su u maju 2025. optužile Beograd da “pokušava da im puca u leđa”, jer isporučuje municiju Ukrajini preko posrednika, među kojima se ističu pojedine NATO članice u Evropi.

U saopštenju ruske Spoljne obavještajne službe (SVR) na spisku srpskih državnih firmi koje su učestvovale u isporukama bio je i Jugoimport SDPR.

Mjesec dana nakon saopštenja ruske službe, Srbija je uvela moratorijum na sav izvoz naoružanja i vojne opreme koja se proizvodi u domaćoj namjenskoj industriji.

Zvaničnici Srbije su više puta odbacili optužbe da se Kijevu direktno isporučuje municija, ali su naglasili i da ne mogu da utiču na to gdje će završiti naoružanje koje država legalno prodaje na međunarodnom tržištu.

‘Zvučni top’

Ruske vlasti pritekle su u pomoć zvaničnom Beogradu tokom masovnih antivladinih demonstracija i blokada fakulteta, izazvanih pogibijom 16 osoba na Željezničkoj stanici u Novom Sadu.

Zvanični Beograd je zatražio da ruski istražitelji sprovedu “nezavisnu istragu” o tome da li je na antivladinom mirnom protestu 15. marta 2025. upotrebljen zvučni top.

Na brojnim video snimcima vidi se kako se hiljade demonstranata u panici razbježalo sa kolovoza pred naletom, kako su opisali, jakih i neobičnih zvukova i vibracija.

U izvještaju Federalne službe bezbjednosti (FSB) Rusije iz aprila 2025. navodi se da je nakon sprovedenih testova zaključeno da nije korišćen zvučni top, inače nedozvoljeno oružje u Sbiji.

U tom izvještaju, koji je objavljen na sajtu Bezbjednosno-informativne agencije Srbije, navodi se da akustični uređaji tipa LRAD, koje posjeduju policijski organi Srbije, nisu primijenjeni tokom protesta.

Prema izvještaju efekat emitera na biološke objekte testiran je na psima zbog “njihove visoke osjetljivosti na akustične efekte”.

Maja Bjeloš iz Beogradskog centra za bezbjednosnu politiku ukazuje za RSE da Kremlj, ovakvim postupcima, pruža podršku vlastima u Beogradu.

“Moguće namjere Kremlja su očuvanje političkog režima u Srbiji, odnosno podrška vlasti koja održava bliske odnose i ne uvodi sankcije Rusiji, te povećava ruski uticaj u regionu”, dodaje ona.

“Dodatno, ruske službe u kriznim momentima legitimizuju narativ vlasti o ‘obojenoj revoluciji’, nastojeći tako da umanje odgovornost vlasti za korupciju, nezadovoljstvo građana i nasilno gušenje studentskog protesta”, ocjenjuje Bjeloš.

Više domaćih i međunarodnih nevladinih organizacija koje su istraživale incident na protestu 15. marta, poput organizacije “Earshot”, saopštile su, uz iznošenje dokaza, da je na protestu najvjerovatnije korišćeno zvučno oružje.

Zahtjeve srpskim vlastima da istraže da li je na protestu korišćen zvučni top uputio je komitet Ujedinjenih nacija, kao i Evropska unija.

“Očekujemo brzu, transparentnu i vjerodostojnu istragu o navodima o upotrebi zvučnog oružja protiv demonstranata”, saopštila je Evropska komisija u ponovljenom zahtjevu Beogradu 17. januara.

Utočište za protjerane ruske diplomate iz EU

Najmanje trojica ruskih diplomata, koji su protjerani iz zemalja Evropske unije zbog špijunaže, potom su akreditovana u Srbiji.

Višemjesečno istraživanje RSE, objavljeno u martu 2023. pokazalo je da su dvojica od njih imala veze sa ruskim obavještajnim službama.

Rusija je pojačala svoje diplomatsko prisustvo u Srbiji nakon talasa protjerivanja diplomata iz EU 2022. zbog ruske invazije na Ukrajinu.

Na listi Ministarstva spoljnih poslova Srbije u martu 2023. nalazilo se 62 akreditovanih diplomata, u poređenju sa 54 u martu 2022. godine.

Nijedna institucija u Srbiji se do danas nije oglasila povodom ovih saznanja.

Ni sada Ministarstvo spoljnih poslova Srbije nije odgovorilo na upit RSE o tome da li trenutno među ruskim diplomatama ima onih koje su pojedine članice EU proterale ili stavile na “crnu listu”.

Špijuniranje ruskih aktivista

U decembru 2021. godine, ruski opozicioni aktivista Vladimir Kara-Murza optužio je Aleksandra Vulina, tada ministra policije, da je odnio u Moskvu snimke sastanka ruskih opozicionara u Beogradu, nakon čega je jedan od njih uhapšen u Rusiji.

Vulin se u decembru te godine sastao u Moskvi sa sekretarom Savjeta bezbjednosti Rusije Nikolajem Patruševim sa kojim je razgovarao o navodnim “obojenim revolucijama”.

Vulin je demantovao tvrdnje koje je protiv njega iznio ruski opozicionar i najavio tužbu protiv Kara-Murze, ali nije poznato da li je pokrenut sudski postupak.

MUP Srbije ni BIA nijesu odgovorili na upit RSE da su preduzimali bilo kakve radnje u cilju ispitivanja navoda Kara-Murze.

Dvije godine kasnije Kara-Murza je u Rusiji osuđen za izdaju i širenje lažnih informacija na maksimalnu kaznu od 25 godina.

Kara-Murza je bio među trojicom ruskih aktivista koji su u ljeto 2024. oslobođeni u razmjeni zarobljenika između Rusije i zapadnih zemalja.

Aleksandar Vulin je od jula 2023. na listi sankcija Sjedinjenih Država zbog navodne korupcije i umiješanosti u trgovinu drogom, kao i zbog veza sa Rusijom.

Pokušaj državnog udara u Crnoj Gori

Slučaj “državni udar”, koji je prije jedne decenije potresao javnost u susjednoj Crnoj Gori, dobio je 20. februara sudski epilog.

Apelacioni sud Crne Gore je saopštio da je u ponovljenom postupku potvrdio oslobađajuću presudu za pokušaj terorizma na dan parlamentarnih izbora u oktobru 2016. godine.

Obrazloženje suda je da nije dokazano da su optuženi izvršili krivična djela koja su im stavljena na teret.

Odlukom Apelacionog suda, oslobođeni su prosrpski političari Milan Knežević i Andrija Mandić, kao i ostali optuženi u ovom slučaju.

Ukupno 13 osoba iz Rusije, Srbije i Crne Gore bilo je obuhvaćeno optužnicom.

Za organizaciju i finansiranje državnog udara bili su optuženi ruski državljani Eduard Šišmakov i Vladimir Popov.

Od crnogorskih državljana, pored Mandića i Kneževića, optužen je bio i Mandićev vozač Mihailo Čađenović.

Andrija Mandić je danas predsjednik Skupštine Crne Gore, dok je Knežević poslanik u parlamentu.

Koalicija koju su predvodili Mandić i Knežević na izborima 2023, podržala je aktuelnu Vladu premijera Milojka Spajića.

Prije toga su obojica, na izborima 2020, učestvovali u smjeni gotovo tridesetogodišnje vlasti Demokratske partije socijalista (DPS), čiji je lider bio nekadašnji predsjednik Crne Gore Milo Đukanović.

U slučaju “državni udar”, bilo je optuženo i osam državljana Srbije, među kojima je i penzionisani general srpske Žandarmerije Bratislav Dikić.

Dvojica optuženih su bili nedostupni, a Srbija je odbila da ih izruči.

Za Rusima Šišmakovim i Popovim Crna Gora je ranije raspisala međunarodnu potjernicu.

Svi optuženi negirali krivicu i tvrdili da se međusobno ne poznaju.

Viši sud ih je najprije osudio na zatvorske kazne. Apelacioni je poništio tu presudu i naložio novo suđenje, a Viši sud ih je u ponovljenom procesu oslobodio.

Na tu presudu Specijalno tužilaštvo je podnijelo žalbu, koja je odlukom Apelacionog suda od 20. februara odbačena.