Centar za građansko obrazovanje (CGO) ukazuje da se pregovori Crne Gore za članstvo u Evropskoj uniji odvijaju vidno dinamičnijim tempom nego ranije, ali da ključni izazovi i ostaju isti – suštinske reforme i njihova dosljedna primjena. Istovremeno, imajući u vidu da se sve češće pominje i Albanija, kao jedna od konkurentkinja Crnoj Gori na tom putu, ali i da se otvara mogućnost da Island nastavi pregovore, CGO cijeni korisnim poređenje evropskog puta ovih država.

Foto: CGO

Kako se navodi u saopštenju koje potpisuje Ivan Kašćelan, asistent na programima, Crna Gora je evropski put započela prije skoro dvije decenije i dugo je važila za najozbiljniju državu kandidatkinju za naredno članstvo u EU.

“Sami pregovori, kojima su prethodile različite faze procjene spremnosti države, otvoreni su 2012. godine, uz brz početni napredak. Naime, već iste godine privremeno je zatvoreno jedno poglavlje, a do kraja 2015. godine otvorena je gotovo polovina poglavlja i privremeno zatvoreno još jedno. Međutim, u narednim godinama tempo je usporen, pa je za otvaranje svih poglavlja bilo potrebno gotovo osam godina, a do danas je privremeno zatvoreno 14 poglavlja. Do 2017. godine privremeno su zatvorena tri poglavlja, a promijenjeni geopolitički kontekst, koji je vratio proširenje visoko na agendu EU, uticao je da se proces ponovo intenzivira i da se neka i ranije, u solidnoj mjeri, pripremljena poglavlja aktuelizuju. Tako su tokom 2024. godine privremeno zatvorena tri poglavlja, u 2025.godini šest, a dva do sada u 2026. godini”, navodi se u saopštenju.

Ista geopolitička kretanja, dodaju iz CGO, reflektovala su se i na dinamiku evropskih integracija Albanije, čime je Crna Gora dobila konkurenciju.

“Za razliku od Crne Gore, kojoj je bilo potrebno skoro osam godina da otvori sva poglavlja, Albanija je isti posao završila za manje od tri godine, od 2022. do 2025. godine, uz rekordno brzo za otvaranje klastera, po kojima su sada grupisana pregovaračka poglavlja”, navode iz CGO.

Prema njihovim riječima, takva dinamika ukazuje na snažnu političku volju, ali istovremeno otvara i pitanje kvaliteta i održivosti reformi.

“Iako Crna Gora i dalje ima značajnu prednost – sa 14 privremeno zatvorenih poglavlja u odnosu na Albaniju, koja još nema zatvorenih – sve češće se ističe ubrzani napredak Albanije, koja se u pojedinim izjavama evropskih zvaničnika pozicionira kao nova „predvodnica“ (front-runner), što je termin ranije vezivan prvenstveno za Crnu Goru, a komesarka za proširenje Marta Kos je napredak Albanije okarakterisala kao „do sada nezabilježen“”, piše u saopštenju.

Kako su istakli, tome doprinosi i percepcija snažnije ekonomske povezanosti Albanije sa EU u pojedinim segmentima, ali i postojanje šireg političkog konsenzusa o pitanjima evropskih integracija, kao i izostanak izraženih sumnji u maligni uticaj država sa kojima EU nema razvijenu saradnju.

Iz CGO ističu da dodatni element neizvjesnosti unosi i mogućnost povratka Islanda u pregovarački proces.

Kako su pojasnili, ta država je započela pregovore u julu 2010. godine, bilježeći izuzetno brz napredak – za manje od dvije godine uspjela je otvoriti 27 i privremeno zatvoriti 11 pregovaračkih poglavlja.

“Međutim, nakon smjene vlasti 2013. godine, nova Vlada Islanda odlučila je da zamrzne pregovore, a 2015. godine i formalno je zatraženo povlačenje kandidature. Ipak, aplikacija je i dalje formalno validna, a referendum najavljen za 29. avgust tokom 2026. godine mogao bi otvoriti put za nastavak pregovora. Važno je ukazati da je Island, kroz učešće u Evropskom ekonomskom prostoru (EEA), Šengenskom prostoru i Evropskoj asocijaciji slobodne trgovine (EFTA), već duboko integrisan u evropsko tržište i primjenjuje značajan dio pravne tekovine EU. Takođe, učestvuje u brojnim programima i agencijama Unije, što dodatno ukazuje na visok stepen institucionalne i regulatorne usklađenosti. Sve ovo ide u prilog ocjeni da bi Island, uz dodatne napore za postizanje dogovora u oblasti ribarstva, što je bio kamen spoticanja ranije, mogao relativno brzo okončati pristupne pregovore”, dodaju iz CGO.

U takvom scenariju, kako ocjenjuju iz CGO, pozicija Crne Gore kao naredne članice mogla bi biti dovedena u pitanje, a otvara se nekoliko mogućih ishoda. Povoljniji scenario podrazumijeva paralelno pristupanje više manjih država, dok bi nepovoljniji mogao rezultirati time da Island postane naredna članica prije Crne Gore.

CGO naglašava da ovaj vremenski period predstavlja značajnu šansu koju Crna Gora ne smije propustiti, ali da ubrzanje procesa mora pratiti stvarni napredak u oblasti vladavine prava, jačanja institucija i dosljedne primjene zakona, kao i veća inkluzivnost i transparentnost, što trenutno izostaje.

“Zato CGO poziva vladajuću većinu da bez odlaganja intenziviraju reforme i pokažu potrebnu političku odgovornost, kako bi Crna Gora zadržala lidersku poziciju i uspješno privela kraju pregovore sa EU”, zaključili su.