Zemlje koje žele da se priključe Evropskoj uniji (EU) više to ne žele da bi postale bogatije, kao pre dvije decenije, već da bi bile bezbjednije, s obzirom na činjenicu da se posleratni poredak raspada a političari dovode u pitanje pouzdanost SAD.

Foto: Ilustracija/Pixabay

I bolje stojeće zemlje poput Islanda i Norveške, koje su ranije razmatrale članstvo u EU i izjasnile se protiv, sada se približavaju Evropi zbog bezbjednosti koju blok nudi.

Evropska komesarka za proširenje Marta Kos rekla je za briselski Politiko da je članstvo u EU uvijek nudilo stabilnost i prosperitet evropskim državama. 

“Sada vidimo da su oni van EU sve više svjesni da u svijetu konkurentskih uticaja mjesto za stolom u EU takođe nudi bezbjednost i zaštitu”, rekla je Kos.

Diplomate, zvaničnici EU i nacionalni zvaničnici upoznati sa pristupanjem kandidata za članstvo za Politiko su rekli da je tom zaokretu u dobroj mjeri doprinela agresija Rusije na Ukrajinu, ali da je najveći katalizator bio povratak Donalda Trampa u Bijelu kuću.

Oni su uz uslov da ostanu anonimni rekli za briselski portal da su zemlje van EU okrenule ka Uniji Trampove carine, Nacionalna strategija bezbjednosti SAD koja okrivljuje EU za “propast civilizacije” i Trampove prijetnje da će uzeti Grenland.

Island je zakazao za kraj avgusta referendum o ponovnom pokretanju pregovora o članstvu u EU, a šefica diplomatije te zemlje Katrin Gunarsdotir rekla je da je privlačnost EU “njena odbrana i bezbjednost, ali i ekonomska sigurnost” Islanda.

Puštanje bogatijih država u EU mnogo privlačnije od talasa siromašnih

Zvaničnici i diplomate EU kažu da bi puštanje bogatijih država u klub bilo mnogo privlačnije članicama Unije, od prijema još jednog talasa siromašnijih sa istoka kontinenta.

Kako se navodi, Island i Norveška su među deset najbogatijih zemalja u svijetu, mjereno nominalnim bruto domaćim proizvodom po stanovniku, dok se Crna Gora jedva provlači među prvih 100, a Ukrajina je 132, prema podacima za 2026.

Brojnim kandidatima u prilog ne ide ni to što im aktuelne vlade nisu pretjerano posvećene osnovnim vrijednostima, poput slobode štampe, nepristrasnog pravosuđa i drugih demokratskih sloboda, a Brisel ne želi još jednu Mađarsku ili Slovačku među članicama.

“Naravno, Islandu i Norveškoj bi bilo lakše da se pridruže. Oni su već 80 odsto tu” (u EU) i kada je riječ o pravu EU, rekao je jedan zvaničnik Unije dodajući da bi se te zemlje veoma brzo pridružile ako to odluče.

Uz Trampove prijetnje zauzimanja teritorije Danske i Kanade, zemlje čija je bezbjednost ranije zavisila od članstva u NATO sada traže alternativu.

“NATO ima jedan set alata, EU drugi”, rekla je za Politiko liderka norveških konzervatica Ine Eriksen Sereide koja podržava članstvo u EU. “Došli smo do ključne tačke kada nam je članstvo u EU važno na druge načine nego ranije”, dodala je.

Inače, Norveška se prijavila za članstvo u EU 1992. ali je dvije godine kasnije na referendumu odbacila članstvo. Većina Norvežana i dalje ne podržava članstvo u EU, ali je u posljednjih godinu i po kamp onih koji su za ulazak porastao, čemu je doprinio i Trampov bijes zbog odluke da on ne dobije Nobelovu nagradu.

U međuvremenu se Uniji približava i Kanada, u trgovini i na druge načine, a Velika Britanija nastoji da resetuje odnose sa EU posle Bregzita.

Politiko dalje piše da bi Crna Gora, predvodnik na putu u EU, i Ukrajina, “sentimentalni favorit”, mogli da zavše pregovore prije nego što se Oslo ili Rejkjavik odluče. Takođe i članice koje blokraju proširenje od ulaska Hrvatske u EU 2013. mogle bi da nastave to da rade.

Međutim, stisnute između Trampove Amerike, Rusije Vladimira Putina i Kine Sija Đinpinga članice EU mogle bi da odluče i da je njihova bezbjednost u broju.

Ruska agresija na Ukrajinu, koja je Kijev usmjerila ka Briselu, pokazuje bezbjednosnu privlačnost Unije.

S obzirom da je ulazak Ukrajine u NATO blokiran, pridruživanje te zemlje EU jedina je garancija za koju Kijev vjeruje da može da računa na nju nakon prekida vatre u ratu sa Rusijom.

Zvaničnici Kijeva i Brisela ukazuju da bi članstvo Ukrajine u EU bilo obostrano dobro.

“Imamo zajednički interes. Ukrajina može da ojača odbranu EU. Samo zamislite da ukrajinski graničari koji su se borili na frontu budu u misijama Fronteksa na Baltičkom moru”, rekao je savetnik ukrajinske vlade Ivan Nagornjak. “Nema NATO. Nema SAD. Postoje samo oružje, dronovi, municija. I postoji EU”, dodao je.