Procjene za Crnu Goru pokazuju da se svake godine zbog upotrebe duvana izgubi oko 2.000 života, pri čemu su gotovo polovina preminulih osobe mlađe od 70 godina.

Foto: Ilustracija/Pixabay

Posebno je važno naglasiti da je riječ o preventabilnim smrtnim ishodima, odnosno o gubicima koji su se adekvatnim i pravovremenim mjerama mogli spriječiti, ukazao je dr Ivan Samardžić, v.d direktora Instituta za javno zdravlje Crne Gore (IJZ CG), povodom obilježavanja Svjetskog dana bez duvanskog dima. 

Predstavnici IJZ i Kliničkog centra Crne Gore upozorili su na konferenciji za novinare da posebno zabrinjavaju visoka prevalencija pušenja među odraslima, sve ranije započinjanje konzumiranja duvana, porast upotrebe novih nikotinskih proizvoda među mladima i značajne zdravstvene posljedice koje se ispoljavaju kroz povećan rizik od hroničnih nezaraznih bolesti, malignih oboljenja i prijevremene smrtnosti. Zbog toga je, kako su poručili, neophodno da prevencija pušenja i kontrola duvana ostanu jedan od prioriteta javnozdravstvene politike, uz zajedničko djelovanje zdravstvenog, obrazovnog, zakonodavnog i civilnog sektora.

– Prema podacima iz Crne Gore, 35,4 odsto opšte populacije koristi duvanske proizvode, dok je dodatnih 17,1 odsto stanovništva tokom života koristilo iste. To znači da je svega 47,6 odsto građana tokom cijelog života apstiniralo od upotrebe duvanskih proizvoda. Posebno zabrinjava podatak da je među mladima prevalencija upotrebe duvanskih, a naročito novih i duvanskim proizvodima sličnih proizvoda izrazito visoka, pa ove proizvode koristi više od svakog petog šesnaestogodišnjaka – kazao je Samardžić.

Specijalista socijalne medicine dr Sabina Ćatić istakla je da posebno zabrinjava činjenica da se dob početka konzumiranja duvana sve više pomjera ka mlađim uzrastima.

– Prevalencija pušenja među petnaestogodišnjacima iznosi oko 10 odsto, što je dvostruko više u odnosu na prethodno istraživanje iste vrste. Istovremeno, iako je prevalencija upotrebe tradicionalnih duvanskih proizvoda među šesnaestogodišnjacima značajno smanjena, kao i u drugim zemljama Evrope i svijeta, zabilježen je izrazit porast upotrebe novih, srodnih, odnosno duvanu sličnih proizvoda. Naime, prevalencija upotrebe IQOS-a među šesnaestogodišnjacima povećana je sa 3 odsto na 19 odsto, dok je upotreba nikotinskih vrećica porasla sa 2 odsto na 19 odsto. Takođe, bilježi se trend rasta upotrebe elektronskih cigareta, i to iznad evropskog prosjeka – upozorila je Ćatić.

Novi zakon do kraja godine, postojeći se slabo sprovodi

Na pitanje "Dana" u kojoj je fazi najavljeno donošenje novog zakona o kontroli upotrebe duvanskih proizvoda, direktorica Direktorata za javno zdravlje i biomedicinu u Ministarstvu zdravlja, dr Jelica Krsmanović, kazala je da očekuju da sve bude završeno krajem četvrtog kvartala ove godine. Upitana o konkretnim izmjenama tog zakona, ona je rekla da to sada ne može precizirati.

– Ne mislim da imamo loš zakon, samo ga treba primjenjivati. Po aktuelnom zakonu, zabranjena je upotreba duvanskih prizvoda u ugostiteljskim objektima, ali, svjedoci smo da je to u praksi dručačije – rekao je dr Đorđe Krnjević, medicinski direktor KCCG.

Ona je objasnila da opasnost duvanskog dima proizilazi iz njegovog sastava, u kojem je prisutno oko 9.000 različitih hemijskih supstanci, a najveći dio čine sistemski toksini, kao što su nikotin, cijanovodonik, sumpor-dioksid, ugljen-monoksid, amonijak i formaldehid.

– Sa biološkog aspekta, duvanski dim sadrži više desetina kancerogenih i mutagenih supstanci – ukazala je Ćatić.

Ona je objasnila da se i u novim duvanskim proizvodima identifikuje prisustvo nikotina, a u njihovom sastavu može biti i formaldehid, koji ima kancerogeno dejstvo, dok neke elektronske cigarete sadrže i benzen, TOLUEN, acetaldehid, aceton, akrolein, nitrozamine i teške metale, uključujući olovo. Snus, pored nikotina, sadrži veliki broj drugih materija opasnih po zdravlje.

– Njihova upotreba je povezana sa povećanim rizikom od razvoja malignih bolesti nosne šupljine, usne duplje, ždrijela i drugih organa – istakla je Ćatić.

Iznad evropskog prosjeka

Kada je riječ o polnoj strukturi, zastupljenost pušenja iznosi 36,2 odsto među muškarcima i 34,5 odsto među ženama, pri čemu su svi navedeni podaci iznad evropskog prosjeka. U populaciji mlađih žena, uzrasta od 15 do 24 godine, prevalencija pušenja je za jedan odsto veća nego među muškarcima iste životne dobi, kazala je dr Ćatić.

Po njenim riječima, najveći broj pušača dnevno konzumira između 10 i 20 cigareta, dok gotovo svaki treći pušač konzumira više od 20 cigareta dnevno, što znatno povećava rizik od nastanka bolesti i prijevremene smrti.