Dok se Crna Gora približava završnici pregovora sa Evropskom unijom i cilju da postane naredna članica evropske porodice, pred njom se otvaraju pitanja koja više nijesu samo tehničke prirode. Nakon godina usvajanja zakona, zatvaranja pregovaračkih poglavlja i sprovođenja reformi, fokus se sve više pomjera na političku zrelost države, njenu spoljnopolitičku pouzdanost, regionalne odnose i sposobnost da otvorena pitanja rješava dijalogom, a ne krizama.

Foto: Vlada Crne Gore 

Upravo tim temama bavi se peta i završna epizoda dokumentarnog serijala „EU dosije: Crna Gora – poglavlja pod lupom“, u fokusu je Poglavlje 31- Vanjska, bezbjednosna i odbrambena politika.

Epizoda donosi otvorenu i sadržajnu raspravu o tome koliko je Crna Gora danas usklađena sa zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom Evropske unije, kakve posljedice na evropski put države mogu imati otvorena pitanja sa susjedima, kako evropski partneri posmatraju politička dešavanja u regionu i da li će geopolitičke okolnosti ubrzati ili usporiti proces proširenja.

Jedna od najupečatljivijih poruka dolazi od prof. dr Srđana Darmanovića, bivšeg ministra vanjskih poslova Crne Gore, koji upozorava da se od budućih članica Evropske unije više ne očekuje samo formalno usklađivanje sa evropskim politikama.

„Poglavlje 31 nije samo pitanje usklađivanja sa zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom Evropske unije. Ono podrazumijeva i regionalnu stabilnost, odgovornost prema saveznicima i političku pouzdanost države koja želi da postane članica Evropske unije.“

Darmanović ističe da Crna Gora danas ima visok nivo usklađenosti sa vanjskom politikom Evropske unije, ali upozorava da Evropska unija više ne želi da rizikuje sa državama koje bi unutar sistema mogle djelovati protiv zajedničkih interesa.

„U tim potezima ne smiju se pokazivati potencijalne mogućnosti da neko bude trojanski konj unutar Evropske unije.“

Govoreći o otvorenim pitanjima između Crne Gore i Hrvatske, Darmanović šalje poruku da se ona ne smiju pretvoriti u prepreku budućim generacijama.

„Ako dvije države ne mogu same da riješe spor, postoje međunarodni mehanizmi. Sve ostalo je pitanje političke mudrosti, dijaloga i spremnosti da se pronađu kreativna rješenja. Ne vjerujem da će upravo ta pitanja biti najveća prepreka članstvu Crne Gore u Evropskoj uniji.“

Posebno snažne poruke u epizodi šalje Vesna Pusić, bivša ministrica vanjskih i evropskih poslova Republike Hrvatske, koja otvoreno govori o odnosima dvije države i pokušajima politizacije otvorenih pitanja.

„Crna Gora neće ući u Evropsku uniju na prijetnju, pritisak ili ucjenu. Crna Gora će ući kroz savezništva.“

Prema njenim riječima, Hrvatska ima jasan interes da Crna Gora postane članica Evropske unije, ali istovremeno upozorava da pojedini politički potezi i incidenti mogu nepotrebno opteretiti odnose dvije države.

„U Hrvatskoj postoji razumijevanje da je članstvo Crne Gore u Evropskoj uniji hrvatski interes. Međutim, svaki put kada se Crna Gora približi važnom koraku naprijed, pojavljuju se politički incidenti koji stvaraju nepotrebne tenzije i otežavaju proces.“

Pusić posebno naglašava da se evropska budućnost ne može graditi na sukobima.

„Jedan od prvih saveza koje Crna Gora može i treba da izgradi jeste savez sa Hrvatskom. Evropska unija nije nastala na sukobima, nego na saradnji.“

Govoreći o bezbjednosnoj dimenziji proširenja, ona upozorava da Crna Gora ima mnogo veći značaj za Evropu nego što njena veličina sugeriše.

„Crna Gora ima mnogo veći značaj za evropsku bezbjednost nego što pokazuje njena teritorija ili broj stanovnika. Njena geopolitička pozicija na Jadranu daje joj poseban značaj u evropskoj bezbjednosnoj arhitekturi.“

O tome kako Brisel danas posmatra Zapadni Balkan govori Branka Latinović, ambasadorka u penziji i potpredsjednica Foruma za međunarodne odnose.

„Evropska unija danas ne želi nova iznenađenja, nove nestabilnosti i nove bezbjednosne rizike. Zato se od država kandidata očekuje da pokažu sposobnost da otvorena pitanja rješavaju prije ulaska u članstvo.“

Latinović podsjeća da su bilateralni sporovi postali jedno od najosjetljivijih pitanja procesa proširenja.

„Danas svjedočimo situaciji da se bilateralna pitanja često koriste kao političko sredstvo pritiska i demonstracije moći među državama. To nije problem samo Crne Gore, već cijelog regiona.“

Ipak, ona smatra da Crna Gora i dalje ima najrealnije izglede za članstvo među državama kandidatima.

„Crna Gora je pokazala kontinuitet, posvećenost i spremnost da sprovodi reforme i upravo zato danas prednjači u procesu proširenja.“

Evropski parlament u ovoj epizodi predstavlja Gordan Bosanac, koji smatra da trenutne nesuglasice između Podgorice i Zagreba ne predstavljaju nepremostivu prepreku.

„Nijesam pesimista. Naprotiv. Smatram da uz malo političke volje i hrabrosti stvari mogu krenuti naprijed mnogo brže nego što danas izgleda.“

On podsjeća da sama ideja Evropske unije počiva na prevazilaženju sporova kroz saradnju.

„Cijela ideja proširenja jeste da se bilateralni problemi ne pretvaraju u prepreke evropskoj budućnosti. Evropska unija je nastala upravo na ideji saradnje nekada zaraćenih država.“

Bosanac predlaže i konkretna rješenja za neka od otvorenih pitanja između Hrvatske i Crne Gore, uključujući i zajedničke projekte koji bi sporove mogli pretvoriti u prilike za saradnju.

Završna epizoda serijala otvara i šira pitanja budućnosti Zapadnog Balkana, odnosa Evropske unije prema regionu, posljedica rata u Ukrajini, rastućih bezbjednosnih izazova i mjesta Crne Gore u novoj evropskoj političkoj i bezbjednosnoj arhitekturi.