Za evropsku populističku desnicu, zagrljaj američkog predsjednika Donalda Trampa nekada je bio politički adut, ali to se promijenilo. Godinama su nacionalistički lideri širom kontinenta smatrali podršku američkog predsjednika dokazom da je njihova politika postala globalni pokret. Međutim, s obzirom na važne izbore koji se očekuju 2027. u Italiji, Francuskoj i Poljskoj, mnogi preispituju vrijednost te transatlantske podrške, piše Politiko.

Foto: Pixabay

Postao politički teret

Trampov ugled u Evropi narušen je zbog njegovih carinskih ratova, prijetnji Grenlandu i rata protiv Irana koji je uzrokovao rast cijena energenata. Njegove intervencije, nekada dobrodošle ideološkim saveznicima, sada se smatraju politički opasnima jer mogu otuđiti umjerene birače, podijeliti nacionalističko biračko tijelo i dati municiju protivnicima.

Dobar primjer je italijanska premijerka Đorđa Meloni, koja se nekada smatrala najistaknutijom saveznicom američkog predsjednika u Evropi. Nakon što je Tramp prošle sedmice ustvrdio da ga je na samitu G7 „molila“ za fotografiju, Meloni je potvrdila ono što ankete pokazuju već mjesecima. Odbacila je Trampovu objavu na društvenim mrežama u kojoj je naveo da ona “loše stoji u Italiji sa svojim rejtingom popularnosti” te uzvratila: “Vaše mi prijateljstvo u tome sigurno nije pomoglo.”

Dodala je: „U svakom slučaju, moja popularnost nije vaša briga. Predlažem da se usredsredite na svoju.“

Slično razmišlja i Žordan Bardela u Francuskoj, lider krajnje desne stranke Nacionalno okupljanje i vodeći kandidat za predsjednika. U prošlosedmičnom intervjuu za Politiko odlučno je odbacio Trampovu podršku, a ponašanje američkog predsjednika opisao je kao „nestalno“.

I njemačka i francuska desnica okreću se protiv Trampa

Iako su vodeći ljudi Trampove administracije podržavali evropske nacionalističke stranke, zagrljaj američkog predsjednika postao je “otrovni dar“, smatra Žan-Iv Dormažen, predsjednik instituta za istraživanje javnog mnjenja Cluster17.

“Tramp zaista stvara problem tim liderima“, izjavio je, dodajući da su njihova biračka tijela podijeljena oko Trampa i da ga sve više doživljavaju kao prijetnju.

Anketa koju je Cluster17 sproveo u januaru u sedam zemalja Evropske unije pokazala je da, iako desničarski birači imaju bolje mišljenje o Trampu od opšte populacije, samo ga manjina smatra “prijateljem Evrope”. Takvo mišljenje dijeli 18 odsto birača Bardelinog Nacionalnog okupljanja, 23 odsto birača Melonine stranke Braća Italije i 25 odsto pristalica krajnje desne Alternative za Njemačku (AfD).

U junskoj anketi koju je za Politiko sproveo Public First, samo se 31 odsto birača AfD-a i 36 odsto birača Nacionalnog okupljanja složilo da su Sjedinjene Američke Države “pouzdan saveznik”.

U Velikoj Britaniji, Tramp je postao teret za desničarsku populističku stranku Reform UK Najdžela Faraža, posebno među neodlučnim biračima. Isto važi i u Francuskoj, gdje je američki predsjednik nepopularan među biračima desnog centra koje Nacionalno okupljanje pokušava privući, pojasnio je Dormažen.

Kraj političke romanse

Ono što ovu reakciju čini posebno neprijatnom za Vašington jeste to što su političari koji se udaljavaju od Trampa upravo oni koje je njegova administracija nastojala pridobiti.

U svojoj Strategiji nacionalne bezbjednosti objavljenoj prošle godine, Bijela kuća pozdravila je „rastući uticaj patriotskih evropskih stranaka“. Administracija je tu retoriku potkrijepila javnim podrškama i zakulisnim kontaktima s pokretima koji sada strahuju da bi ih Tramp mogao koštati glasova.

U jednom od najistaknutijih primjera, američki potpredsjednik Džej Di Vens otputovao je u Mađarsku kako bi u aprilu podržao kandidaturu bivšeg premijera Viktora Orbana za reizbor, rekavši da je to “ispravna stvar”.

Međutim, nakon što je šesnaestogodišnja vladavina mađarskog lidera završila teškim porazom, većina krajnje desnih vođa koji ciljaju na visoke funkcije naredne godine ili preispituje svoj stav o Trampu ili ga potpuno mijenja.

Promjena je posebno vidljiva u Italiji i Njemačkoj, gdje je krajnja desnica istorijski bila veoma otvorena prema američkom predsjedniku. Meloni je bila jedna od prvih evropskih liderki koja je čestitala Trampu na reizboru 2024.

Kada je pokrenuo transatlantski trgovinski rat, brzo se predstavila kao mogući most između Evrope i ratobornog predsjednika. Danas javno razmjenjuju uvrede nakon što je Meloni odbila da dozvoli američkim ratnim avionima koji učestvuju u ratu u Iranu korišćenje italijanskih vojnih baza.

U Njemačkoj je, pak, rat u Iranu produbio krizu povjerenja između Trampa i krajnje desnice, a lideri AfD-a ovog proljeća pozvali su stranačke funkcionere da smanje putovanja u SAD.

Poljska kao izuzetak

Ipak, ne preispituju svi evropski desničarski lideri javno taj odnos. Poljska desničarska populistička stranka Pravo i pravda (PiS) i dalje njeguje veze s Trampom.

Varšava, koja naredne godine izlazi na parlamentarne izbore, blizak je politički i vojni saveznik SAD-a te jedan od najvećih evropskih kupaca američkog oružja.

Predsjednik Karol Navrocki, kojeg podržava PiS, nastoji da iskoristi svoje veze s Trampom u političkoj borbi s premijerom Donaldom Tuskom.

Za PiS je “korisnije nego rizično biti u veoma dobrim odnosima s Donaldom Trampom iz mnogo razloga“, kaže Vojćeh Šacki, rukovodilac političkog odjeljenja u institutu Polityka Insight.

“To im daje određenu polugu u unutrašnjoj politici jer je predsjednik Poljske jedina osoba koja trenutno ima pristup Bijeloj kući.”

Na konferenciji za medije u Varšavi u petak, lider PiS-a Jaroslav Kačinjski pohvalio je Navrockijeve “odlične odnose s američkim predsjednikom“ i pozdravio navodni „”uspjeh” poljske inicijative za uspostavljanje stalne američke vojne baze.

“Većina Poljaka i dalje misli da nas bezbjednim čini prisustvo američkih vojnika u Poljskoj”, rekao je Šacki.

U anketi instituta Cluster17, 17 odsto svih poljskih ispitanika izjavilo je da je Tramp “prijatelj Evrope”, što je najveći procenat među sedam anketiranih zemalja Evropske unije.

Napomena: Anketa Public First sprovedena je od 14. do 17. juna na uzorku od više od 2.000 ispitanika iz SAD-a, Kanade, Velike Britanije, Francuske, Španije i Njemačke, sa ukupnom granicom greške od ±2 procentna poena. Manje podgrupe imaju veće granice greške.