Duboko ispod površine okeana kriju se opasnosti. Ne mitska čudovišta poput krakena, već moćne sile koje neprestano oblikuju morsko dno.

Foto: YouTube screneshot/ NASA Goddard

Većina vulkanske aktivnosti na Zemlji odvija se ispod površine mora. Ipak, tragovi koje ti vulkani ostavljaju do sada su uglavnom bili skriveni.

Sada je tim naučnika, predvođen vulkanologom Andreom Verolinom sa Univerziteta Pariz-Sakle u Francuskoj, uz pomoć vJeštačke inteligencije i analize morskog dna, identifikovao 73 do sada nepoznate vulkanske kaldere ispod svetskih okeana.

Kaldere su ogromne udubine nalik kraterima koje nastaju kada vulkan isprazni dovoljno magme iz podzemne magmatske komore, zbog čega se tlo iznad nje urušava. Neke su odavno ugašene, dok druge ukazuju na vulkanske sisteme koji bi u budućnosti mogli ponovo da eruptiraju.

„Naš skup podataka popunjava značajnu prazninu u posmatranjima i pruža ponovljiv i nadogradiv okvir za proučavanje podmorskih vulkana, ističući potrebu da se podmorske kaldere uključe u buduće globalne procene vulkanske aktivnosti“, navodi se u radu koji je unapred objavljen u časopisu Communications Earth & Environment.

Najveći dIo vulkanske aktivnosti na Zemlji odvija se ispod mora, gdJe se tektonske ploče neprestano razdvajaju, sudaraju i podvlače jedna ispod druge. Upravo na tim nemirnim granicama magma se probija ka površini i stvara vulkane na dnu okeana.

Većinu podmorskih erupcija čine relativno mirne bazaltne erupcije duž zona širenja okeanskog dna, ali povremeno dolazi i do mnogo snažnijih događaja.

Podmorske kaldere mogu da izazovu ogromne erupcije, cunamije, udarne talase, oblake vulkanskog pepela i ogromne količine pare prilikom eksplozija duboko ispod okeana.

Erupcija vulkana Hunga Tonga–Hunga Haapaj iz 2022. godine, koja se dogodila u podmorskoj kalderi u arhipelagu Tonga, predstavljala je svojevrsno upozorenje. Ona je izazvala atmosferske udarne talase koji su stigli do svemira, rasprostranjene cunamije i štetu na udaljenosti od više hiljada kilometara.

Ako ne znamo gdje se nalaze podmorske kaldere, ne možemo ni da utvrdimo koje od njih treba pažljivije pratiti. PrIJe ovog istraživanja bilo je poznato manje od 30 takvih struktura ispod svjetskih okeana.

Da bi popunili tu prazninu u znanju, Verolino i njegove kolege prilagodili su algoritam koji je prvobitno obučen za otkrivanje udarnih kratera na Marsu i primenili ga na batimetrijske karte, koje prikazuju reljef morskog dna.

Algoritam je u prvoj fazi izdvojio čak 87.435 mogućih formacija.

Ispostavilo se da je većina njih bila lažna uzbuna. Poslije niza filtera i ručne provere preostalih kandidata, istraživači su konačnu listu sveli na 78 verovatnih kaldera.

Pet od tih kandidata već je bilo prepoznato kao podmorske kaldere, što dodatno potvrđuje pouzdanost metode.

To znači da su istraživači otkrili 73 potencijalne kaldere za koje se ranije nije znalo. Ako se njihovo postojanje potvrdi, broj poznatih podmorskih kaldera bio bi više nego utrostručen, a algoritam bi u budućnosti mogao da bude dodatno unapređen i otkrije još veći broj ovakvih struktura.

Otkrića su pokazala i gdje je najverovatnije da se podmorske kaldere javljaju.

Osam novootkrivenih struktura nalazi se na srednjookeanskim grebenima, odnosno na granicama dveju tektonskih ploča.