Perzijanci su razvili i veoma efikasne građevine za čuvanje leda.

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

Danas je za sladoled dovoljno otići u prodavnicu ili ga staviti u zamrzivač. Međutim, ljudi su u ledenim poslasticama uživali hiljadama godina prije nego što su izmišljeni frižideri i zamrzivači.

Snijeg i led nekada su bili dragocjeni sastojci, a njihovo čuvanje u toplim krajevima zahtijevalo je mnogo domišljatosti. Iako ne postoji jedan tačan datum nastanka prvog sladoleda kakav danas poznajemo, različite civilizacije razvijale su vlastite načine pripreme ledenih poslastica.

Snijeg, voće i med umjesto zamrzivača

Jedan od zanimljivih primjera dolazi iz drevne Perzije. Još prije više od dvije hiljade godina ljudi su koristili snijeg koji su donosili s obližnjih planina kako bi pripremali hladne poslastice.

Snijeg se miješao s voćnim sokovima i drugim sastojcima, a takve poslastice smatraju se dalekim prethodnicima današnjih smrznutih deserata.

Perzijanci su razvili i veoma efikasne građevine za čuvanje leda. Jakhčali, velike kupolaste građevine, služili su kao svojevrsna drevna spremišta u kojima se led mogao sačuvati tokom toplijih mjeseci.

Prvi takvi sistemi pojavili su se oko 400. godine prije nove ere. Zahvaljujući njima, led se mogao koristiti i u područjima u kojima su ljeta bila veoma topla.

Ideja je bila jednostavna – pronaći snijeg ili led kada ga ima, dobro ga izolovati i sačuvati za kasnije. Tokom ljeta koristio se za hlađenje hrane i pića, ali i za pripremu posebnih poslastica.

Slične ideje razvijale su se i u drugim dijelovima svijeta. Postoje zapisi i predanja o tome da su u drevnoj Kini planinski snijeg kombinovali s voćem i drugim sastojcima, dok su Rimljani koristili snijeg za hlađenje vina i drugih napitaka.

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

Zbog toga je teško jednoj civilizaciji pripisati izum prvog smrznutog deserta.

Od snijega do poslastica

Jedan od zanimljivih historijskih primjera je faloodeh, perzijska poslastica koja se smatra jednom od najstarijih poznatih smrznutih poslastica.

Pravi se od tankih rezanaca, šećernog sirupa i ružine vodice, a poslužuje se poluzamrznuta, često uz limetu ili višnje. Po teksturi više podsjeća na granitu nego na današnji kremasti sladoled, ali je princip sličan – slatka smjesa hladi se pomoću leda.

S vremenom su nastajale i druge varijante. Na Siciliji se snijeg prikupljen u planinama čuvao u posebnim spremištima, a koristio se za pripremu poslastica od voća, vode i šećera. Iz te tradicije razvila se granita, jedan od prethodnika današnjih smrznutih poslastica.

U Japanu se razvila tradicija kakigorija, poslastice od veoma sitno usitnjenog leda koji se prelijeva različitim sirupima. Njeni počeci vezuju se za period Heian, između 794. i 1185. godine, dok prvi poznati pisani opis datira iz perioda oko 1002. godine.

Sladoled je nekada bio luksuz

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

Ledenje poslastice dugo su bile znak bogatstva. U toplim krajevima pristup ledu i snijegu nije bio jednostavan, pa je mogućnost da se led sačuva do ljeta predstavljala pravi luksuz.

Tek mnogo kasnije, razvojem sistema vještačkog hlađenja i uređaja za pravljenje sladoleda, smrznute poslastice postale su dostupne velikom broju ljudi.

Zato današnja kugla sladoleda ima mnogo dužu istoriju nego što se na prvi pogled čini. Prije frižidera nije postojao jedan recept koji je promijenio sve, već niz različitih ideja – pronaći snijeg, sačuvati ga što duže i spojiti ga s nečim slatkim.

Upravo je iz te jednostavne ideje tokom vjekova nastala cijela kultura smrznutih poslastica.