Crna Gora će i nakon pristupanja Evropskoj uniji zadržati euro kao jedino zakonsko sredstvo plaćanja, ali time neće automatski postati članica eurozone.

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

Njen specifičan monetarni položaj biće uređen pristupnim ugovorom, dok će za punopravno uključivanje u eurozonu morati da ispuni posebno prilagođene kriterijume ekonomske konvergencije, potvrđeno je “Danu” iz Evropske komisije.

“Sadašnje korišćenje eura u Crnoj Gori u potpunosti je odvojeno od članstva u eurozoni. Jednostrana upotreba eura ne daje Crnoj Gori nijedno od prava niti obaveza koje proizlaze iz zvaničnog članstva”, saopštio je portparol Evropske komisije u odgovoru na pitanja našeg lista.

Iz Brisela su precizirali da će Crna Gora pristupiti Evropskoj uniji kao država članica sa izuzećem, u smislu člana 139 Ugovora o funkcionisanju Evropske unije. Istovremeno će joj pristupnim ugovorom biti izuzetno dozvoljeno da nastavi da koristi euro kao svoje jedino zakonsko sredstvo plaćanja, na osnovu nacionalnog zakonodavstva.

“Kao rezultat toga, Crna Gora pristupanjem Evropskoj uniji neće postati dio eurozone, niti će euro postati zakonsko sredstvo plaćanja u Crnoj Gori na osnovu prava Evropske unije”, naglasio je portparol Komisije.

Takvo rješenje predstavlja pravno razdvajanje dva statusa koja se u javnosti često poistovjećuju – korišćenja zajedničke evropske valute i punopravnog učešća u institucionalnom sistemu eurozone. Građani će, dakle, nastaviti da koriste isti novac, ali država samim ulaskom u EU neće steći položaj koji imaju članice eurozone.

Posebno je značajno što Evropska komisija potvrđuje da je za Crnu Goru već pripremljen prilagođeni mehanizam ocjenjivanja ekonomske spremnosti, koji je naša država formalno prihvatila.

“Da bi zvanično pristupila eurozoni, Crna Gora moraće da pokaže visok stepen održive konvergencije u skladu sa članom 140 Ugovora o funkcionisanju Evropske unije, kao što je slučaj sa svim državama članicama eurozone”, naveli su iz Komisije.

U odgovoru se naglašava da je Evropska unija, upravo zbog specifične situacije Crne Gore, razvila prilagođeni okvir za ocjenu konvergencije, koji je u ekonomskom smislu ekvivalentan sistemu koji se primjenjuje na ostale države.

“Crna Gora je formalno prihvatila taj okvir. Države članice i Evropska centralna banka konsultovane su i podržale su prilagođeni okvir”, potvrdio je portparol Evropske komisije.

To znači da poseban model nije samo mogućnost o kojoj će se naknadno pregovarati, već rješenje koje je već usaglašeno u okviru pristupnih pregovora.

Potreba za takvim mehanizmom proizlazi iz činjenice da Crna Gora nema sopstvenu valutu, pa se na nju ne mogu na uobičajen način primijeniti svi kriterijumi koji važe za države koje se pripremaju za uvođenje eura.

Poseban problem predstavlja kriterijum stabilnosti deviznog kursa. Države koje žele da pristupe eurozoni uobičajeno moraju da provedu najmanje dvije godine u evropskom mehanizmu deviznih kurseva ERM II, bez ozbiljnih poremećaja stabilnosti nacionalne valute. Crna Gora, međutim, nema nacionalnu valutu čiji bi se kurs pratio.

Prema sadržaju zajedničke pozicije EU za pregovaračko poglavlje 17, taj nedostatak biće nadomješten širom analizom ekonomskih i finansijskih pokazatelja. Posebna pažnja posvetiće se platnom bilansu, spoljnoj finansijskoj poziciji, kretanju cijena i troškovnoj konkurentnosti, kako bi se utvrdilo postoje li neravnoteže koje bi ugrozile stabilnost ekonomije.

I kriterijum dugoročnih kamatnih stopa zahtijeva prilagođeno ocjenjivanje, jer u uslovima jednostrane euroizacije ne odražava u potpunosti iste tržišne rizike kao u zemljama koje imaju sopstvenu valutu.

Iz Evropske komisije su nam potvrdili i da su nacrt odgovarajućeg člana pristupnog ugovora i protokol o prilagođavanju okvira za ocjenu konvergencije već sadržani u zajedničkoj poziciji EU za poglavlje 17, koja je javno dostupna.

To poglavlje, koje se odnosi na ekonomsku i monetarnu politiku, Crna Gora je privremeno zatvorila 12. oktobra na Međuvladinoj konferenciji u Luksemburgu.

Zvanična potvrda Brisela otklanja jednu od važnih nedoumica u pristupnom procesu: Crna Gora neće morati da napušta euro kako bi postala članica Evropske unije. Ipak, za sticanje punopravnog statusa u eurozoni biće neophodno da dokaže održivu ekonomsku stabilnost i ispuni uslove predviđene evropskim pravom.

Od njemačke marke do posebnog evropskog izuzetka

Monetarni položaj Crne Gore posljedica je odluka donesenih znatno prije početka pregovora o članstvu u EU. Njemačka marka uvedena je 1999. godine, najprije paralelno sa jugoslovenskim dinarom, a od 2000. postala je jedino zakonsko sredstvo plaćanja. U martu 2002. zamijenjena je eurom. Za takvu upotrebu nije postojao poseban sporazum ni sa Njemačkom ni sa Evropskom unijom. Savjet EU je 2007. konstatovao da jednostrana euroizacija nije u skladu sa uobičajenim postupkom uvođenja eura. Sada je za Crnu Goru predviđeno posebno pravno rješenje u pristupnom ugovoru.