Jedan od najozbiljnijih talasa ptičjeg gripa posljednjih godina zabilježen je ove jeseni u Evropi, prema Evropskoj agenciji za bezbjednost hrane (EFSA). Između 6. septembra i 14. novembra 2025. godine otkriveno je 1.443 slučaja patogenog virusa HPAI A(H5) kod divljih ptica u 26 evropskih zemalja, što je četiri puta više u odnosu na 2024. godinu i najviše od 2016. godine.

Foto: Ilustracija/Pixabay

Vodene ptice širom Evrope značajno su pogođene, a virus je otkriven čak i kod naizgled zdravih divljih ptica, što ukazuje na rasprostranjenu kontaminaciju životne sredine. Istovremeno, u Njemačkoj, Francuskoj i Španiji primijećena su žarišta visoke smrtnosti među običnim ždralovima, što dodatno pojačava zabrinutost stručnjaka.

Velika većina otkrivenih slučajeva (99 odsto) odnosi se na soj A(H5N1), pri čemu je većina slučajeva povezana sa novom varijantom već cirkulišućeg virusa. Čini se da je ova varijanta uvedena u Evropu sa istoka i brzo se proširila na zapad.

Široka cirkulacija virusa među pticama povećava rizik od izloženosti ljudi, posebno za one koji dolaze u direktan kontakt sa divljim ili domaćim pticama tokom rada ili aktivnosti, upozoravaju stručnjaci Evropskog centra za prevenciju bolesti (ECDC).

Informisanje i preduzimanje preventivnih mjera smatraju se ključnim alatima zaštite.

Stroga izolacija 10 do 14 dana

Osobe koje su bile u kontaktu sa životinjama zaraženim virusom ptičjeg gripa treba da budu pod nadzorom 10 do 14 dana. Ako se pojave simptomi, preporučuje se: trenutna izolacija,
brzo dijagnostičko testiranje.

Na šta zdravstveni radnici treba da obrate pažnju

Tokom sezone gripa, ljekari i zdravstveni radnici treba da budu informisani o situaciji sa životinjama u svom području. U oblastima sa aktivnim slučajevima kod životinja, preporučuje se uzimanje detaljne istorije izloženosti kod pacijenata sa simptomima koji bi mogli biti povezani sa mogućim prenosom sa životinje na čovjeka.

Simptomi kod ljudi

Prenos sa čovjeka na čovjeka je izuzetno rijedak. Najčešći simptomi pojavljuju se 2–8 dana nakon izloženosti i to u vidu visoke temperature (>38 °C), često iznenadnog kašlja, bola u grlu i mišićima, jake malaksalosti i umora, glavobolje i curenja iz nosa ili zapušenog nosa.

Teži simptomi (mogu se brzo razviti) su teška upala pluća (pneumonija) sa otežanim disanjem, akutni respiratorni distres sindrom (ARDS) i višestruko otkazivanje organa

Kod nekih pacijenata mogu se javiti i probavni simptomi (mučnina, povraćanje, proliv) i konjunktivitis (crvenilo očiju).

Simptomi su vrlo slični običnom sezonskom gripu, pa je ključno da osoba koja je bila u kontaktu sa živinom ili divljim pticama odmah javi ljekaru i spomene tu okolnost.

Rano liječenje antivirusnim ljekovima (oseltamivir, zanamivir) značajno povećava šanse za preživljavanje.

Smrtnost kod teških oblika (naročito H5N1) i dalje je visoka (oko 50–60 odsto prijavljenih slučajeva), ali većina ljudi koji su izloženi virusu ne oboli ili ima blage simptome.

Uputstva ECDC i EFSA

Evropske agencije ECDC i EFSA objavljuju tromjesečne izvještaje o epidemiološkoj slici ptičjeg gripa kod životinja i ljudi, istovremeno pružajući procjenu rizika.

Za podršku evropskim zemljama, takođe su izdali niz vodiča i protokola, kao što su: Vodič za nadzor i ciljano testiranje za rano otkrivanje zoonotskog gripa, Protokol za istragu ljudskih slučajeva ptičjeg gripa i Zajednički pristup Jedinstvenog zdravlja (One Health) za istraživanje i upravljanje žarištima.

Konačno, stručnjaci upozoravaju da su pojačan nadzor i primjena stroge biosigurnosti na farmama ključni za sprječavanje unošenja virusa u domaću živinu i smanjenje daljeg širenja u objektima.