Količina toplote koju Zemlja zadržava dostigla je rekordne nivoe tokom 2025. godine, a stručnjaci upozoravaju da bi posljedice ovakvog zagrijavanja mogle trajati hiljadama godina.

Foto: Ilustracija/Pixabay

U svom najnovijem izvještaju o stanju globalne klime, agencija Ujedinjenih nacija za vrijeme i klimu naglašava da je čak jedanaest najtoplijih godina u istoriji zabilježeno u periodu između 2015. i 2025. godine.

Prema podacima, prošla godina bila je druga ili treća najtoplija od početka mjerenja, sa prosječnom temperaturom višom za oko 1,43 stepena Celzijusa u odnosu na predindustrijski period (1850–1900). Ovi podaci potvrđuju ono što naučnici već dugo upozoravaju — globalna klima nalazi se u stanju ozbiljne neravnoteže.

Planeta prelazi granice svoje izdržljivosti, a ključni klimatski pokazatelji ukazuju na alarmantno stanje. Ponavljanje ekstremno toplih godina više nije slučajnost, već jasan signal da je potrebno hitno djelovanje.

Po prvi put, izvještaj uključuje i analizu energetske neravnoteže Zemlje — razlike između energije koju planeta prima od Sunca i one koju vraća u svemir. U stabilnim uslovima, te vrijednosti su približno jednake. Međutim, povećane koncentracije gasova sa efektom staklene bašte, poput ugljen-dioksida, metana i azot-oksida, dostigle su najviše nivoe u najmanje 800.000 godina, ozbiljno narušavajući tu ravnotežu.

Energetska neravnoteža kontinuirano raste još od 1960-ih godina, a posebno ubrzano u posljednje dvije decenije, dostigavši vrhunac upravo 2025. godine.

Posebno zabrinjava činjenica da se više od 91% viška toplote akumulira u okeanima. Sadržaj toplote u okeanima nikada nije bio veći, a tempo zagrijavanja se više nego udvostručio od druge polovine 20. vijeka do danas.

Ovakvo zagrijavanje ima dalekosežne posljedice: degradaciju morskih ekosistema, gubitak biodiverziteta, ali i smanjenje sposobnosti okeana da apsorbuju ugljenik. Takođe doprinosi jačanju tropskih oluja i ubrzava topljenje morskog leda u polarnim regionima.

Ledeni pokrivači Antarktika i Grenlanda bilježe značajan gubitak mase, dok je površina arktičkog morskog leda u 2025. godini bila među najmanjim ikada zabilježenim. Istovremeno, globalni nivo mora porastao je za oko 11 centimetara u odnosu na 1993. godinu, kada su započeta satelitska mjerenja.

Naučnici upozoravaju da će se ovi trendovi — zagrijavanje okeana i rast nivoa mora — nastaviti vijekovima.

Klimatski sistem dodatno komplikuju prirodni fenomeni poput La Ninje i El Ninja, koji utiču na globalne temperature, padavine i vjetrove. Iako trenutno dominiraju neutralni uslovi, postoji mogućnost ponovnog razvoja toplije faze, što bi moglo dodatno povećati temperature već oko 2027. godine.

Sveukupna slika koju naučnici predstavljaju je sumorna. Podaci jasno ukazuju na pravac koji ne uliva mnogo nade, ali istovremeno služe kao snažan poziv na akciju.

U svijetu opterećenom krizama i rastućim cijenama energenata, jasno je da zavisnost od fosilnih goriva ne destabilizuje samo klimu, već i globalnu bezbjednost. Poruka je nedvosmislena — klimatske promjene se ubrzavaju, a odlaganje rješenja može imati smrtonosne posljedice.