Više nemačkih listova piše o Crnoj Gori povodom dvadeset godina nezavisnosti – dok jedni ističu njen napredak ka Evropskoj uniji, drugi ukazuju na unutrašnje političke i identitetske tenzije.

Foto: Vlada Crne Gore/Bojan Gnjidić

Dvadeset godina nakon obnove nezavisnosti, Crna Gora se, dok privodi kraju svoj put ka EU, ponovo nalazi u središtu istorijskih procesa, piše u gostujućem komentaru za minhenski portal Merkur.de Jakov Devčić, direktor kancelarije Fondacije Konrad Adenauer za Srbiju i Crnu Goru.

Nezavisnost je, piše Devčić, isto kao i demokratski suživot – ne krajnja tačka, već trajni proces. „A taj proces danas Crnu Goru neminovno vodi u novu fazu – ka evropskoj budućnosti koja nije u suprotnosti sa etničkim, vjerskim ili nacionalnim identitetima, već ih dopunjuje i proširuje.“

ČITAJTE I OVO - Spajić: Crna Gora ima ideju koja je spaja i vodi, a to je evropska Crna Gora

Više od političkog projekta

„Evropska unija je mnogo više od jedinstvenog tržišta ili saveza država – ona je i prostor zajedničkih vrijednosti, podijeljene odgovornosti i zajedničkog identiteta“, piše Devčić za Merkur.de i dodaje da članstvo u EU za Crnu Goru ne znači samo geopolitičko pozicioniranje, već i proširenje identiteta.

„Evropski identitetski aspekt pokazuje se sasvim konkretno u svakodnevnom životu – na primer kada studenti iz Crne Gore u okviru programa poput Erasmus+ studiraju u Berlinu, Rimu ili Parizu i tamo sklapaju prijateljstva za cijeli život. Pokazuje se i u tome što mladi preduzetnici dobijaju pristup evropskim tržištima, fondovima i mrežama. Isto tako postaje vidljiv kroz zajedničke standarde u oblastima zaštite životne sredine, zaštite potrošača ili radničkih prava, koji poboljšavaju kvalitet života svih građana. Kroz takva iskustva svaki pojedinac razvija osjećaj pripadnosti široj evropskoj zajednici, koji vremenom postaje dio njegovog identiteta. Taj dodatni identitet otvara nove perspektive, olakšava prekograničnu saradnju i stvara okvir u kojem se razlike ne doživljavaju kao prijetnja, već kao bogatstvo“, ocjenjuje Devčić.

„Mladi ljudi u Crnoj Gori već danas odrastaju u stvarnosti koja je više evropski oblikovana nego ikada ranije – kroz obrazovanje, programe razmjene, digitalno umrežavanje i zajedničke društvene izazove“, piše Devčić i dodaje: „Ova generacija evropsku pripadnost doživljava kao dio svoje svakodnevice. Ona ne razmišlja u kategorijama „ili-ili“, već „i-i“: crnogorski i evropski.“

U tome leži velika šansa, navodi se dalje u tekstu: „Takav višeslojni identitet može ublažiti postojeće podjele i doprinijeti većoj otvorenosti, širem dijalogu i jačoj društvenoj koheziji unutar Crne Gore. Evropski identitet pomjera fokus sa onoga što razdvaja na ono što povezuje. Upravo ta višedimenzionalnost identiteta predstavlja snagu i priliku“, poentira direktor kancelarije Fondacije Konrad Adenauer za Srbiju i Crnu Goru, Jakov Devčić, u gostujućem komentaru za minhenski Merkur.de.

Mali brat prestiže velikog

Crna Gora bi mogla da pristupi Evropskoj uniji već 2028. godine. Srbija pod Vučićem sve više pada u drugi plan. Mali brat prestiže velikog, piše list Frankfurter rundšau.

„Čak i pred državni jubilej susjeda, najveći srpski mrgud ponovo glumi dežurnog kvaritelja raspoloženja“, piše za frankfurtski list novinar Tomas Rozer. On podsjeća na izjavu predsjednika Srbije Aleksandra Vučića da bi odlaskom na proslavu 20. godišnjice crnogorskog „odvajanja od Srbije“ svom narodu „pljunuo u lice“.

Njemački novinar podsjeća da su Crna Gora i Srbija bile povezane državnim vezama, od kraljevine do državne zajednice i dodaje da su se dvije zemlje nakon proglašenja nezavisnosti Crne Gore različito razvijale: „Crna Gora, nekada ozloglašena kao eldorado mafije i šverca, razvila se u najizglednijeg kandidata za članstvo u EU. Srbija, koju od dolaska nacionalpopulističkog SNS-a na vlast 2012. godine sve autoritarnije vode, pretvorila se u problematičan slučaj za EU.“

Ne samo zbog nedostataka u vladavini prava i demokratiji, već i zbog odbijanja da uvede sankcije EU protiv Rusije, Vučić je Srbiju odveo na marginu evropskog puta, piše autor za Frankfurter rundšau. „Crna Gora se u međuvremenu, ne samo po indeksu korupcije ili slobode medija, od problematičnog deteta pretvorila u prividnog uzornog kandidata u čekaonici EU. Jadranska država drastično je smanjila državni dug i budžetski deficit. I globalni politički trenutak mogao bi ići na ruku ambicijama Crne Gore za članstvo u EU.“

ČITAJTE I OVO - Gorčević: Vjerujem da najbolje vrijeme Crne Gore tek dolazi, dostojanstvenije, snažnije i evropsko, ali uvijek naše

Crna Gora ponovo na istorijskoj prekretnici

Berliner cajtung donosi tekst crnogorskog pisca Ilije Đurovića u okviru svog formata Open Source – platforme za priloge nezavisnih autora. U tekstu naslovljenom „Dvadeset godina nezavisnosti: Crna Gora između pristupanja EU i starih sukoba“, autor piše da se dvadeset godina nakon referenduma Crna Gora ponovo nalazi na istorijskoj prekretnici. Put ka nezavisnosti je, kako ocjenjuje, bio dug, složen i usko povezan sa ratovima koji su pratili raspad jugoslovenske federacije.

Crna Gora danas izgleda drugačije nego prije dvadeset godina, ali političke podjele nisu nestale, ukazuje se u analizi.

„Zato se politička debata u zemlji i dalje često vrti oko pitanja identiteta, odnosa prema Srbiji, Srpskoj pravoslavnoj crkvi i tumačenja crnogorske državnosti. Najnovija istraživanja ipak pokazuju da nezavisnost Crne Gore trenutno podržava 75 procenata građana, odnosno 20 procenata više nego u vreme referenduma o nezavisnosti. Istovremeno, evropska integracija ostaje jedna od retkih tema oko kojih postoji širok politički konsenzus.“

Put ka Briselu ipak ostaje neizvjestan, navodi se dalje u tekstu. „S jedne strane, čini se da Crna Gora profitira od toga što EU, suočena sa iscrpljujućim ratom u Ukrajini i komplikovanim odnosima sa SAD, želi da proširi svoj politički uticaj na Balkanu. S druge strane, zamor od proširenja unutar EU je jasno primjetan, a mnoge države članice nisu spremne da prihvate nove zemlje.“

Evroskepticizam raste čak i u najuticajnijim državama EU. Ekonomski standard najbogatijih članica opada, dok ratna retorika i naoružavanje rastu, piše za Berliner cajtung autor i zaključuje:

„Ipak, za malu državu poput Crne Gore, koja se nalazi između uticaja Istoka i Zapada, čini se od presudne važnosti da postane dio EU, čak i ako sama Evropa djeluje sve manje sigurno. Dvadeset godina nakon obnove nezavisnosti Crna Gora i dalje postoji i nalazi se nadomak dugo sanjanog članstva u EU. Ostaje otvoreno da li će EU za dvadeset godina i dalje postojati ili će Crna Gora ponovo biti primorana da strateški manevriše između velikih sila.“