Planirana međuvladina konferencija Crne Gore i Evropske unije, na kojoj je tokom maja trebalo da bude potvrđeno privremeno zatvaranje Poglavlja 2 – Sloboda kretanja radnika, odložena je nakon što Holandija nije dala saglasnost, čime je prvi put ozbiljnije narušen kontinuitet ubrzane dinamike evropskih integracija koju je Podgorica u posljednjim mjesecima pokušavala da afirmiše u završnoj fazi pregovora.

Ilustracija, Foto: Pixabay

Zvanični Hag je na sastanku Radne grupe za prijem novih članica u EU, privremeno stopirao zatvaranje poglavlja 2, zbog procjene da Crna Gora još nije ponudila dovoljno precizne i dugoročno održive garancije kada je riječ o pristupu crnogorskih državljana tržištu rada Evropske unije nakon eventualnog članstva.

Poglavlje 2 spada među politički najosjetljivija poglavlja u procesu proširenja jer reguliše jedno od osnovnih prava unutar EU – slobodno zapošljavanje i boravak građana u svim državama članicama pod jednakim uslovima. To uključuje pristup tržištu rada, socijalnim pravima, poreskom sistemu i zaštiti zaposlenih bez diskriminacije po osnovu državljanstva.

Upravo je pitanje tržišta rada postalo centralni problem u pregovorima između Podgorice i pojedinih država članica EU. Crna Gora je tokom završnih konsultacija predložila model prema kojem bi građani Crne Gore imali gotovo potpuno slobodan pristup tržištu rada EU već dvije godine nakon pristupanja Uniji.

TRŽIŠTE RADA KAO KLJUČNA TAČKA SPORA

Takav predlog izazvao je ozbiljne rezerve Holandije, što su predstavnici ove države iznijeli na sastanku Radne grupe, koji smatraju da je riječ o prekratkom tranzicionom periodu. Hag insistira da zaštitne mjere i prelazni rokovi moraju trajati znatno duže – između pet i sedam godina – što je i maksimalni okvir koji evropska pravila dozvoljavaju državama članicama nakon prijema novih zemalja u EU.

U pozadini ove odluke nalaze se i unutrašnje političke i ekonomske kalkulacije unutar same Holandije. Tamošnje vlasti već godinama vode restriktivniju politiku prema migracijama radne snage, posebno nakon iskustava iz prethodnih talasa proširenja Evropske unije, kada je veliki broj radnika iz istočne Evrope došao na tržišta rada zapadnih članica.

Insistiranje Nizozemske na tranzicionom periodu od pet do sedam godina prije potpunog otvaranja tržišta rada nije nikakva novina u evropskoj praksi. Sličan model zaštite po krutoj formuli primijenjen je i tokom ranijih talasa proširenja, kada su stare članice EU privremeno ograničavale slobodno kretanje radnika iz Rumunije, Bugarske, pa čak i susjedne Hrvatske na samom početku njenog članstva.

Holandske vlasti su i ranije isticali, kako su prenosili mediji, da strahuju da bi brzo otvaranje tržišta rada za države Zapadnog Balkana moglo dodatno povećati pritisak na socijalni sistem i pojedine sektore privrede koji već funkcionišu uz veliki broj stranih radnika. Posebna pažnja usmjerena je na građevinarstvo, poljoprivredu, transport i ugostiteljstvo, gdje su pitanja dampinga cijene rada i zaštite domaće radne snage već godinama tema političkih rasprava u više zapadnoevropskih država.

TEHNIČKI USLOVI I EVROPSKI SISTEMI INTEGRACIJE

Osim političkog aspekta, Holandija navodno smatra da Crna Gora još nije u potpunosti tehnički spremna za zatvaranje ovog poglavlja. Evropska unija očekuje potpuno funkcionalne mehanizme za primjenu pravila o jednakim pravima radnika, koordinaciji socijalnih sistema, priznavanju prava članova porodice zaposlenih u drugim državama članicama i uklanjanju administrativnih prepreka za zapošljavanje građana EU u Crnoj Gori.

Zvanični Hag ne odstupa od ovih rokova jer želi da zaštiti svoj socijalni sistem od iznenadnih talasa radne migracije, dok resorno Ministarstvo rada i socijalnog staranja Crne Gore kroz svoje predloge pokušava da izdejstvuje znatno povoljniji status od dvije godine.

Ono što je nejasno kod stava Holandije je kako je uopšte moguće da Crna Gora sa svega 600 hiljada stanovnika posjeduje demografsku i ekonomsku snagu da napravi bilo kakav poremećaj u razvijenim državama eurozone, te se čini da su strogi rokovi potpuno neopravdani u slučaju Crne Gore.

Povodom nastalog problema sa zatvaranjem poglavlja 2 portal Standard je juče uputio pitanja Ministarstvu rada i socijalnog staranja od kojih očekujemo odgovore.

Jedno od pitanja koje je otvoreno tokom konsultacija Radne grupe, koje su se vodile prethodnih dana u Briselu, odnosi se i na spremnost Crne Gore za potpuno uključivanje u evropsku EURES mrežu za mobilnost radne snage, koja omogućava povezivanje tržišta rada država članica i razmjenu podataka o zaposlenju unutar EU, kao i direktno spajanje poslodavaca i tražilaca posla na evropskom nivou.

Nadalje, ključni tehnički zahtjev Haga jeste potpuno uključivanje Crne Gore u EESSI sistem (Elektronska razmjena informacija o socijalnom osiguranju), čime se fondovima omogućava da brzo i sigurno razmjenjuju podatke sa kolegama iz EU kako radnici koji migriraju ne bi izgubili svoje godine staža, pravo na penziju, zdravstvenu zaštitu ili naknade za nezaposlenost.

Dodatno, ministarstvo je u obavezi da pripremi uvođenje Evropske kartice zdravstvenog osiguranja (EHIC) za crnogorske osiguranike tokom privremenog boravka u Uniji.

Ova situacija predstavlja ozbiljan signal za zvaničnu Podgoricu, koja je posljednjih mjeseci pokušavala da ubrza pregovarački proces kroz ambiciozni plan zatvaranja većine poglavlja do kraja 2026. godine, sa ciljem da Crna Gora postane članica Evropske unije 2028. godine.