Direktorica Centra za klimatske promjene Univerziteta “Donja Gorica”, dr Ivana Vojinović kaže za Dan da su i ovog puta poplave potvrdile strukturne slabosti i specifičnu geomorfološku strukturu Crne Gore, koju karakterišu izrazito razuđen reljef, kratki i strmi vodotoci, razvijena karstna hidrologija i oko 300 bujičnih područja i slivova, što povećava ranjivost sistema na kratkotrajne i intenzivne padavinske epizode.

Foto: MediaBiro

Međutim, kako je kazala Vujinović za Dan, ove poplave su dodatno ukazale i na negativan uticaj ljudskog faktora.

“Tu prije svega mislim na neadekvatno planiranje prostora, izgradnju objekata u poplavnim zonama, degradaciju riječnih korita, akumulaciju nanosa i otpada u vodotocima, kao i smanjenje prirodnih retenzionih površina. Svakako, klimatske promjene predstavljaju dodatni, strukturni uzrok koji oblikuje dugoročni trend povećanja poplavnog rizika u Crnoj Gori. Usljed klimatskih promjena, mogu se očekivati češće i intenzivnije poplave, naročito kao posljedica porasta učestalosti ekstremnih padavina u kratkim vremenskim intervalima, zasićenosti zemljišta i promjena u sniježnom režimu”, kazala je Vojinović. 

Kako primjećuje, za razliku od operativnog mehanizma sistema zaštite i spašavanja, uključujući i opštinske timove, koji je bio aktiviran kroz rukovođenje konkretnim intervencijama na terenu, vladin Koordinacioni tim za zaštitu i spašavanje formalno nije sazvan ili aktiviran tokom posljednjih poplava.

“Nema informacija o održanoj sjednici Koordinacionog tima, donesenim zaključcima tog tijela, niti o njegovim konkretnim odlukama u vezi sa upravljanjem poplavnim rizikom u ovom periodu. Prema Zakonu o zaštiti i spašavanju, Koordinacioni tim je strateško-koordinaciono tijelo koje se formira radi usmjeravanja i usklađivanja aktivnosti svih subjekata sistema, te obezbjeđuje političku i institucionalnu koordinaciju u slučaju većih nesreća i elementarnih nepogoda (uključujući poplave). Njime rukovodi predsjednik Vlade, a zamjenjuje ga ministar unutrašnjih poslova”, navodi Vujinović.

Neaktiviranje Koordinacionog tima, kako pojašnjava ona, ne znači da sistem nije reagovao, ali ukazuje na to da ovaj događaj, institucionalno posmatrano, nije tretiran kao situacija koja zahtijeva najviši stepen međuresorne i političke koordinacije, a što je trebalo da bude.

“Ovo otvara i važno pitanje institucionalne procjene rizika, odnosno toga da li se poplave i dalje dominantno posmatraju kao lokalni ili sektorski problem, umjesto kao nacionalni, bezbjednosni i razvojni izazov koji zahtijeva dugoročnu i koordinisanu reakciju države i društva u cjelini, posebno u kontekstu klimatskih promjena”, istakla je Vojinović.

JAČATI SISTEM INFORMISANJA

Reakcija i odgovor nadležnih organa i službi na posljednje poplave mogu se ocijeniti kao funkcionalni u osnovnim elementima sistema zaštite i spašavanja, ali istovremeno i kao nedovoljno snažni u segmentima prevencije i otpornosti, ocijenila je Vojinović.

“Odgovor države odvijao se prije svega kroz djelovanje Direktorata za zaštitu i spašavanje MUP-a, Operativno-komunikacionog centra 112, Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju, vojske, lokalnih službi zaštite i spašavanja, kao i komunalnih i infrastrukturnih preduzeća. U operativnoj fazi odgovora, Direktorat za zaštitu i spašavanje imao je centralnu koordinacionu ulogu, dok je ZHMS objavljivao redovne izvještaje i izdavao zvanična upozorenja o obilnim padavinama i porastu vodostaja rijeka. Ovim je ispunjena pretpostavka sistema ranog upozoravanja, a to je da informacije budu dostupne nadležnim institucijama i javnosti prije eskalacije rizika. Ipak, stepen u kojem su one bile pretočene u konkretne preporuke za ponašanje stanovništva bio je ograničen, što ukazuje na potrebu jačanja sistema javnog informisanja i unapređenja kulture upravljanja rizicima”, zaključila je Vojinović.

Kako je dodala, pri svakom događaju poput ovog treba da postoji jedno centralno tijelo koje preuzima političku i institucionalnu odgovornost za ukupno upravljanje krizom i njenu javnu prezentaciju.