Stariji kažu da je lomio krovove, okretao kišobrane naopačke i tjerao ljude s ulica. Mlađi ga pamte kao povremen, kratak i uglavnom bezazlen nalet hladnog vazduha. Podgorički sjever odavno je tema rasprava u kafanama i po kućama, ali pitanje ostaje isto – da li je nekada zaista bio jači ili je sve stvar sjećanja koje s vremenom postaje dramatičnije?

Foto: Ilustracija/ Pixabay

Za Portal Kolektiv analizirali smo višedecenijska mjerenja, razgovarali sa klimatolozima i složili mozaik o vjetru koji je oblikovao grad, raspoloženje i navike Podgoričana.

„Podaci jasno pokazuju da je Podgorički sjever bio jači i učestaliji krajem 20. vijeka“, navodi se u analizi Odsjeka za klimatologiju i primijenjenu meteorologiju.

U periodu od 1980. do 2000. godine zabilježen je maksimalni udar vjetra od 40 m/s, iz pravca sjevera, 22. decembra 1999. godine. U tom periodu, sjeverni vjetrovi činili su 43 odsto svih maksimalnih udara.

„U hladnom dijelu godine, ekstremni udari preko 35 m/s bili su rijetki, ali realni – i upravo oni su ostali u kolektivnom pamćenju“, kazala je za portal Kolektiv meteorološkinja Slavica Micev. 

Drugim riječima – stariji nisu pretjerivali.

U posljednjih 25 godina, odnosno u periodu od 2001. do 2025. godine, slika se mijenja. Najveći zabilježeni udar vjetra iznosio je 39 m/s i registrovan je 20. novembra 2018. godine, iz pravca sjever–sjeverozapad.

„Ono što je ključno jeste da je učestalost sjevernih udara pala na 27 odsto, što predstavlja značajan pad u odnosu na kraj prošlog vijeka“, kazala je Micev. Ekstremni udari i dalje postoje, ali su rjeđi, naročito u zimskom periodu.

Podgorički sjever „zdrav“ vjetar?

U javnosti je prisutna i tvrdnja da je Podgorički sjever „zdrav“ vjetar, odnosno da smanjuje koncentraciju zagađujućih čestica i poboljšava kvalitet vazduha. Međutim, naučna potvrda tog stava nije data.

„To je pitanje za Agenciju za zaštitu životne sredine“, navode meteorolozi, uz napomenu da vjetar može doprinijeti disperziji zagađenja, ali ne predstavlja rješenje za problem PM čestica. Osjećaj svježine, kako ističu, nije isto što i mjerljivo čist vazduh.

Foto: arhiva, Kolektiv.me (detalj iz Podgorice)

Klimatske promjene utiču i na ponašanje Podgoričkog sjevera.

„Živimo u toplijoj klimi nego u 20. vijeku. Veće temperaturne razlike između kopna i mora pojačavaju lokalne vjetrove poput bure i juga“, kazala je u razgovoru za naš portal, Mirjana Ivanov, šefica grupe za primijenjenu meteorologiju i klimatske promjene.

Istovremeno, klimatski podaci za Crnu Goru ukazuju na statistički značajan porast temperature vazduha, veći broj vrlo toplih dana, duže i učestalije toplotne talase, rast broja uzastopnih dana bez padavina, smanjenje broja dana sa jakim padavinama, ali povećanje njihovog intenziteta, kao i trend smanjenja godišnjeg snježnog pokrivača.

Na brzinu i karakter vjetra u Podgorici značajno utiču lokalne specifičnosti grada. Dolina Morače, Zetska ravnica, blizina Skadarskog jezera i okolna brda djeluju kao prirodni kanali i barijere za strujanje vazduha.

„Vazduh se u dolini Morače i Zetskoj ravnici kanališe i zbog toga se vjetar pojačava, naročito iz pravca sjevera i juga“, navodi se u analizi. „Što je dolina uža, to je intenzitet veći, dok okolna brda mogu djelovati kao prirodne barijere.“

Urbanizacija dodatno utiče na strujanje vazduha.

„Visoke zgrade mogu djelovati kao zaklon od vjetra, ali u zavisnosti od rasporeda mogu ga i pojačavati. Niže zgrade nemaju kapacitet da ublaže vjetrove“, navodi meteorolozi u razgovoru za Kolektiv.me.

Kada je riječ o budućnosti, prognoze ne ukazuju na dramatične promjene, ali ni na potpuni nestanak sjevera.

„Godišnje srednje vrijednosti maksimalnih brzina vjetra imaju negativan trend – oko pet odsto manje u odnosu na period 1961–1990“, kazala je Ivanov.

„Sezonska analiza pokazuje da jesen, zima i proljeće imaju negativne anomalije, dok ljeto može donijeti intenzivnije olujne vjetrove povezane sa grmljavinskim nepogodama.“