Kada odgovara na upite o zdravstvenim stanjima, „Guglova“ funkcija AI Overviews citira „YouTube“ više nego bilo koju medicinsku web-stranicu, pokazalo je istraživanje koje pokreće nova pitanja o alatu čije sažetke svakog mjeseca vidi dvije milijarde ljudi.

Foto: AI generated photo

Tehnološki gigant „Gugl“ saopštio je da funkcija Google AI Overviews, koja se pojavljuje na vrhu rezultata pretrage najkorišćenijeg pretraživača i koristi generativnu vještačku inteligenciju za pružanje odgovora na pretrage korisnika, „pouzdani“, kao i da citira ugledne medicinske izvore kao što su Centri za kontrolu i prevenciju bolesti i Klinika Mejo, piše britanski Gardijan.

Međutim, studija koja je analizirala odgovore na više od 50.000 zdravstvenih upita, zabilježenih pri pretragama iz Berlina, otkrila je da je najčešće citirani izvor YouTube. Platforma za dijeljenje video-zapisa je po posjećenosti druga web-stranica na svijetu, odmah iza samog pretraživača Gugl, a takođe je u vlasništvu kompanije „Gugl“.

YouTube – platforma opšte namjene, ne i pouzdan medicinski izvor

Istraživači kompanije "SE Ranking", platforme za optimizaciju pretraživača, otkrili su da YouTube čini 4,43 odsto svih citata koje nudi AI Overview. Nijedna bolnička mreža, vladin zdravstveni portal, medicinsko udruženje ili akademska institucija nisu se približili tom broju, navode autori studije.

„Ovo je važno jer YouTube nije specijalizovan medij sa medicinskim sadržajima. To je video-platforma opšte namjene. Svako može da aplouduje sadržaj tamo (npr. certificirani ljekari, bolnički kanali, ali i influenseri u oblasti fitnesa, velnesa, lajf koučinga i kreatori sadržaja bez ikakve medicinske obuke)“, ukazali su istraživači.

Predstavnici „Gugla“ rekli su za Gardijan da je AI Overviews dizajniran da prikazuje visokokvalitetni sadržaj iz renomiranih izvora, bez obzira na format, i da su razne vjerodostojne zdravstvene vlasti i licencirani medicinski stručnjaci kreirali sadržaj na YouTube.

Rezultati studije nisu se mogli ekstrapolirati na druge regione jer je sprovedena korišćenjem upita na njemačkom jeziku u Njemačkoj, navode autori istraživanja.

U jednom slučaju za koji su stručnjaci rekli da je „opasan“ i „alarmantan“, „Gugl“ je pružio lažne informacije o ključnim testovima funkcije jetre koji su mogli navesti ljude sa ozbiljnim oboljenjem jetre da pogrešno pomisle da su zdravi. Kompanija je kasnije uklonila AI Overviews za neke, ali ne za sve medicinske pretrage.

Studija kompanije "SE Ranking" analizirala je 50.807 upita i ključnih riječi u vezi sa zdravstvenom zaštitom kako bi se vidjelo na koje izvore se AI Overviews oslanjao prilikom generisanja odgovora.

Izabrali su Njemačku jer je njen zdravstveni sistem strogo regulisan mješavinom njemačkih i EU direktiva, standarda i bezbjednosnih propisa.

„Ako se sistemi vještačke inteligencije u velikoj mjeri oslanjaju na nemedicinske ili nekredibilne izvore čak i u takvom okruženju, to sugeriše da se problem može proširiti i van bilo koje pojedinačne zemlje“, naglasili su istraživači.

Njemački javni servisi iza YouTube

Sažeci AI Overviews pojavili su se u više od 82 odsto pretraga o zdravlju. Kada su istraživači provjerili na koje izvore se „Guglova“ funkcija najčešće oslanja pri davanju odgovora na temu zdravlja, jedan rezultat se odmah istakao, ukazali su istraživači. Najcitiraniji domen bio je YouTube sa 20.621 citatom od ukupno 465.823.

Sljedeći izvor po broju citata bio je NDR.de, sa 14.158 citata (3,04 odsto). Njemački javni emiter proizvodi sadržaj koji obuhvata zdravstvene teme, pored vijesti, dokumentarnih filmova i zabave. Na trećem mjestu bio je sajt sa medicinskim referencama, Msdmanuals.com sa 9.711 citata (2,08 odsto).

Četvrti izvor po učestalosti citiranja bio je najveći njemački portal za zdravlje potrošača, Netdoktor.de, sa 7.519 citata (1,61 odsto). Peta je bila poslovna platforma za ljekare, Praktischarzt.de, sa 7.145 citata (1,53 odsto).

Ograničenja sprovedene studije

Istraživači su priznali ograničenja svoje studije. Sprovedena je kao jednokratni presjek u decembru 2025. godine, koristeći upite na njemačkom jeziku koji su odražavali način na koji korisnici u Njemačkoj obično traže zdravstvene informacije. Rezultati bi mogli da variraju tokom vremena, u odnosu na posmatranu regiju i po formuli pitanja. Međutim, čak i uz te ograde, nalazi ipak izazivaju uzbunu.

Hana van Kolfšuten, istraživačica specijalizovana za vještačku inteligenciju, zdravlje i pravo na Univerzitetu u Bazelu, koja nije bila uključena u istraživanje, smatra da studija pruža empirijske dokaze da su rizici koje predstavlja AI Overviews za zdravlje strukturni, a ne anegdotski.

„Za 'Gugl' postaje sve teže da tvrdi da su obmanjujući ili štetni zdravstveni rezultati rijetkost. Umjesto toga, nalazi pokazuju da su ovi rizici ugrađeni u način na koji je funkcija AI Overviews dizajnirana. Konkretno, veliko oslanjanje na YouTube, a ne na organe javnog zdravlja ili medicinske ustanove, sugeriše da su vidljivost i popularnost, a ne medicinska pouzdanost, centralni pokretač zdravstvenog znanja“, objasnila je Hana van Kolfšuten.

Portparol „Gugla“ uzvratio je da implikaciju da AI Overviews pruža nepouzdane informacije opovrgavaju podaci iz samog izvještaja, koji pokazuju da su najcitiraniji domeni u AI Overviews renomirani web-sajtovi. „Iz onoga što smo vidjeli u objavljenim nalazima, AI Overviews citira stručne sadržaje bolnica i klinika sa YouTube.“

U „Guglu“ smatraju da je studija pokazala da je od 25 najviše citiranih video-snimaka sa YouTube-a, čak 96 odsto sa medicinskih kanala. Međutim, istraživači upozoravaju da takvi video-snimci predstavljaju manje od jednog procenta svih YouTube linkova koje AI Overviews navodi o zdravlju.

„Većina njih (24 od 25) dolazi sa kanala posvećenih medicini, poput bolnica, klinika i zdravstvenih organizacija. Pored toga, od 25 video-snimaka u 21 se jasno navodi da je sadržaj kreirao licencirani ili pouzdan izvor“, napisali su istraživači.

„Dakle, na prvi pogled izgleda prilično ohrabrujuće. Ali važno je zapamtiti da ovih 25 video-snimaka čine samo mali dio (manje od jednog procenta svih linkova sa YouTube-a koje AI Overviews zaista navodi). Sa ostatkom video-snimaka, situacija bi mogla biti veoma drugačija“, poručuju autori istraživanja.