U Mojkovcu je održan informativni sastanak povodom početka projekta „Razvoj opcija za sanaciju lokaliteta kontaminiranog živom – bivši rudnik olova i cinka Brskovo, Mojkovac“. Kako su saopštili iz Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera projekat ima za cilj povećanje zaštite stanovništva i životne sredine od antropogenih emisija i oslobađanja žive i njenih jedinjenja iz rudnika Brskovo kroz sprovođenje naučno zasnovanih analiza, predlaganje rješenja za remedijaciju i jačanje zakonodavnog okvira.

Foto: MERS

Nosilac projekta je Agencija za zaštitu životne sredine Crne Gore, dok su partneri Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera (MERS), Institut za javno zdravlje Crne Gore i NVO Ozon. Predviđeno je da realizacija traje 36 mjeseci, a ukupan budžet je 273.880 dolara.

Na sastanku su nosioci i partneri na projektu upoznali predstavnike lokalne samouprave sa osnovnim informacijama o projektu, kao i daljim koracima.

Generalna direktorica Direktorata za ekologiju u MERS-u, Lana Radunović, ukazala je da bivši rudnik Brskovo, koji je bio aktivan u periodu od 1976. do 1991. godine, danas predstavlja kontaminirani lokalitet sa potvrđenim prisustvom žive u zemljištu i vodama.

“Akreditovana laboratorijska ispitivanja sprovedena tokom 2024. godine ukazala su na zabrinjavajuće koncentracije žive, koje se na pojedinim tačkama kreću u rasponu od 24 do čak 556 ppm”, predočila je Radunović.

Posebnu pažnju, prema njenim riječima, izaziva činjenica da rijeka Rudnica protiče kroz rudničke strukture i uliva se u rijeku Taru, prirodno dobro pod zaštitom UNESCO-a.

“Ovakva hidrografska povezanost otvara ozbiljna pitanja potencijalnog izlaganja stanovništva, ali i dugoročnog, kumulativnog uticaja na biodiverzitet, zemljište i vodne resurse šireg područja”, naglasila je Radunović.

Ocijenila je da ovo pitanje ima za Crnu Goru zdravstveni, ekološki i ekonomski značaj, naročito u kontekstu procesa pristupanja Evropskoj uniji.

“Projekat je direktno povezan sa međunarodnim obavezama koje je Crna Gora preuzela ratifikacijom Minamata konvencije o živi, posebno u dijelu koji se odnosi na ispuštanja u vodu i zemljište, upravljanje otpadom koji sadrži živu, kontaminirane lokalitete, kao i pitanja zdravlja, istraživanja i monitoringa”, navela je Radunović.

Istovremeno, kako je kazala, projekat daje konkretan doprinos usklađivanju sa novom EU Direktivom o monitoringu i otpornosti zemljišta, što je od posebnog značaja u okviru Poglavlja 27.

“Važno je naglasiti da ovaj projekat ne finansira samu sanaciju, već stvara neophodnu osnovu za donošenje odluka o najefikasnijim i najodrživijim rješenjima”, precizirala je Radunović.

Posebno je istakla ulogu Opštine Mojkovac, koja je u ovom projektu ravnopravan partner.

“MERS ostaje snažno posvećeno ovom procesu, u saradnji sa Agencijom za zaštitu životne sredine, Institutom za javno zdravlje Crne Gore i lokalnom zajednicom”, zaključila je Radunović.

Koordinatorka projekta, Gordana Đukanović iz Agencije za zaštitu životne sredine, predstavila je ključne aktivnosti projekta, navodeći da je fokus na sagledavanju trenutnog stanja životne sredine na lokalitetu bivšeg rudnika Brskovo, kroz analize zemljišta, vode i vazduha, sa ciljem utvrđivanja prisustva žive i mogućih rizika po zdravlje ljudi i prirodu.

“Na osnovu tih analiza, projekat će razmotriti opcije za remedijaciju i rekultivaciju kontaminiranog područja, kako bi se identifikovala održiva rješenja za smanjenje ekoloških i zdravstvenih rizika. Projekat takođe predviđa procjenu izloženosti lokalnog stanovništva, kao i unapređenje zakonodavnog okvira u oblasti upravljanja starim kontaminiranim lokacijama, u skladu sa evropskim standardima.”

Tom prilikom, istaknuta je važnost partnerskog odnosa sa Opštinom Mojkovac i uključivanja lokalne zajednice u sve faze realizacije projekta.

Članovi Upravnog odbora projekta i predstavnici Instituta za javno zdravlje dr Borko Bajić i direktorica Centra za higijenu i zdravstvenu ekologiju dr Enisa Kujundžić govorili su o značaju humanog biomonitoringa i podizanja svijesti javnosti, dok je predstavnik Ministarstva zdravlja u upravnom odboru dr Adnan Efović ukazao na štetne efekte žive po zdravlje ljudi i važnost preventivnih mjera.